علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠١ - جايگاه امام صادق
او نیز آن علوم را مکتوب و در میان ائمه: به ارث نهاد. پس به طور کلی علم ائمه: بر دو نوع است: یکی همین علم نبوی است؛ چنان که امام صادق٧ میفرماید:
إِنَّ سُلَیمَانَ وَرِثَ دَاوُدَ، وَ إِنَّ مُحَمَّداً وَرِثَ سُلَیمَانَ، وَ إِنَّا وَرِثْنَا مُحَمَّداً، وَ إِنَّ عِنْدَنَا عِلْمَ التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِیلِ وَ الزَّبُورِ وَ تِبْیانَ مَا فِی الْأَلْوَاحِ ...[١]
و دیگری، علم الهی و لدنیّ است که در روایات بسیاری بر آن اشاره و تأکید شده است؛ مانند این روایت:
... سَمِعُوا أَبَا عَبْدِ اللهِ٧ یقُولُ: إِنِّی لَأَعْلَمُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ، وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ مَا فِی الْجَنَّةِ، وَ أَعْلَمُ مَا فِی النَّارِ، وَ أَعْلَمُ مَا كَانَ وَ مَا یكُونُ ...[٢]
علاوه بر روایات فوق، روایات بسیاری وجود دارد که بخشی جایگاه اهل بیت پیامبر: را به عنوان عِدل قرآن توصیف میكند؛[٣] بخشی عام و ناظر به مقام علمی اهل بیت: در باره قرآن است.[٤] و بخش دیگری نیز ناظر به انطباق موضوعاتی از قرآن با اهل بیت: است که این توصیفات هم بیانگر جایگاه رفیع آنان است.[٥]
[١]. الکافی، ج١، ص٢٢٤ و ٢٢٥.
[٢]. همان، ص٢٦١؛ همچنین ر.ک: همان، ج١، ص٢٥٥ و ٢٥٦ و ٢٥٨ و ٢٦٠ و ٢٦١ و ٢٦٢؛ نهج البلاغه، خ١٤٣، ١٤٧، ١٥٠ و ٢٣٤.
[٣]. مانند روایاتی که بیانگر مقام و موقعیت علمی علی٧ و آگاهی آن حضرت نسبت به قرآن است: «القرآن مع علی و علی مع القرآن؛ قرآن با علی است و علی با قرآن است» (ر.ک: بحار الانوار، ج٨٩، ص١٠٤، كلام ابنعباس در باره حضرت؛ كتاب سلیم بن قیس، ج٢، ص٦٥٧؛ بحار الانوار، ج٨٩، ص٤١).
[٤]. این روایات با تعبیرات گوناگونی رسیده و آن چنان فراوان و به مضمون واحدی است كه میتوان ادعای تواتر معنوی كرد؛ از قبیل اینكه اهلبیت، عالم به قرآن، از آغاز تا انجاماند (بحار الانوار، ج٢٣، ص١٨٨، باب١٠، ح١). آنان راسخون در علم هستند. اگر از آنها در باره قرآن بپرسید، به شما خبر میدهند (ر. ك: همان، ص١٨٨، ح٣، ٤، ٥، ١٣، ١٤، ١٧). عالم به تأویل و تفسیر قرآن هستند (همان، ص٨٩، ح٣، ١٢، ٢٧، ٣٢، ٥٣؛ الكافی، ج١، ص٢١٣). علم آسمان و زمین و حقایق جهان را از قرآن استخراج میكنند (همان، ج١، ص٤١٦). اصلاً اهل قرآن هستند و اگر بخواهند در باره فاتحة الكتاب تفسیری بنویسند، باید بر بار هفتاد شتر كنند (بحار الانوار، ج٨٩، ح١١).
[٥]. مانند اینكه ایمان به كتاب را آلمحمد آوردهاند؛ یعنی مصداق كامل ایمان به قرآن از آن ایشان است. یا آیات بینات در سینههای صاحبان علم (سوره عنكبوت، آیه ٤٩) یعنی اهلبیت است (ر.ک: بحار الانوار، ج٢٣، ص١٨٨، باب١٠، ح١). این روایات دو دسته هستند: برخی با تعبیر: «عسی ان یكونوا» آمده است و برخی با قاطعیت بیان شده است (ر. ك: همان، ص١٨٨، ح٣، ٤، ٥، ١٣، ١٤، ١٧). اهلبیت راسخ در علم قرآن هستند (همان، ص٨٩، ح٣، ١٢، ٢٧، ٣٢، ٥٣؛ الكافی، ج١، ص٢١٣). اهلبیت مبلّغان و منذران قرآن هستند؛ اهلبیت ناطق به كتاب هستند؛ صاحبانِ علمی هستند كه قائم به قسطاند: و اولوا العلم قائماً بالقسط (سوره آلعمران، آیه ١٨). اهلبیت وارث كتاب، آیات بینات و اهل ذكر هستند. و تعبیرات دیگری كه در حق اهلبیت آمده؛ مانند اینكه پدر و مادر معنوی امت هستند؛ امانت و ارحام هستند؛ اهلبیت كسانی هستند كه علم كتاب را دارند؛ علمی كه میتواند در محاجّه با مشركان مفید و كارساز باشد (الكافی، ج١، ص٤١٦).