علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٧ - ارزيابی و بازيابی مستندات گزارشهای تاريخی کلينی در باره مولد النبی
دستکم پنج تاریخ ذکر شده است که دو تاریخ آن مشهور است و در منابع پیش از کلینی رواج داشته است.[١] این دو تاریخ عبارتاند از:
اقامت ده سال در مکه
عایشه، عروه بن زبیر، انس بن مالک، سعید بن مسیب، عمرو بن دینار، ابن عباس (بر اساس روایتی) و حسن بصری در شمار قایلان به این تاریخگذاری بودهاند.
اقامت سیزده سال در مکه
ابن عباس بر اساس روایتی که به چندین طریق نقل شده است[٢] و امام سجاد٧ این تاریخگذاری را پذیرفتهاند. روایت ابن عباس به وفور در منابع منعکس شده است، اما روایت امام سجاد٧ به نقل از امام علی٧ در منابع کهن یافت نمیشود و در منابع متأخر وجود دارد.[٣] در برخی منابع، همین روایت از امام باقر٧ نیز نقل شده است.[٤]
اقوال فرعی دیگری نیز در این زمینه وجود دارد. کلبی (م٢٠٤ق) اقامت در مکه را دوازده سال،[٥] قتاده هشت سال[٦] و ابن عباس (بر اساس روایت دیگری) پانزده سال دانسته است.[٧] این اقوال در منابع رواجی نیافته و بدانها توجه نشده است.
کلینی در این زمینه از میان اقوال، روایتی را برگزیده که نزدیک به دیدگاه اهل بیت: بوده است. ساختار گزارشی که وی نقل کرده، همان ساختار روایت ابن عباس است
كه داری سه بخشِ مدت اقامت در مكه، مدت اقامت در مدینه و سن پیامبر هنگام درگذشت است كه به همین گونه در منابع بسیاری از جمله المصنف ابن ابی شیبه (م٢٣٥ق)، مسند احمد بن حنبل (م٢٤١ق) و صحیح مسلم (م٢٦١ق)، از ابن عباس
نقل شده است.[٨] همین ساختاربندی در روایت نصر جهضمی از امام رضا٧ نیز
[١]. برای اقوال مختلف را ر.ک: الطبقات الکبری، ج١، ص١٤٩،ص ١٧٣؛ المصنف، ابن ابی شیبه،ج٨، ص٤٣٧؛ انساب الاشراف،ج ١، ص١٢٧؛ تاریخ الطبری، ج٢، ص٣٨٣.
[٢]. هشام بن عروه، سعید بن جبیر، عمرو بن دینار، عکرمه، کریب و ابو جمره نصر بن عمران این روایت را از ابن عباس نقل میکنند (امتاع الاسماع، ج١، ص٦٤).
[٣]. همان، ج١، ص٦٤.
[٤]. ر.ک: التمهید،ج ٣، ص١٧؛ البدایة و النهایة،ج ٥، ص٢٥٩؛ امتاع الاسماع، ج١٤، ص٥٥١. تاریخ موالید الائمه،ص١٢٣.
[٥]. انساب الاشراف، ج١، ص١٢٩.
[٦]. تاریخ الطبری،ج ٢، ص٣٨٧.
[٧]. انساب الاشراف،ج ١، ص١٢٨.
[٨]. المصنف، ابن ابی شیبه، ج٨، ص٤٣٧؛ مسند احمد بن حنبل، ج١، ص٣٧١؛ صحیح مسلم، ج٧، ص٨٨.