علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤٣ - توثيق مشايخ احمد بن محمد بن عيسی اشعری در ترازوی نقد
مذموم است که پشتوانه عقلایی و یا وجه صحیح نداشته باشد.[١]وانگهی صرف
نقل روایت از راوی ضعیف قدحی برای ناقل آن نیست، بلکه عمل به روایت ضعیف مذموم است.
٢. نصگرایی و برخورد سختگیرانه
اختلاف حدیثی مدرسه قم و کوفه به علل و عواملی بر میگردد؛ از جمله آن، نصگرایی قمیها و وجود غالیان و راویان متهم. این عوامل سبب شده تا مدرسه قم برای
مصون ماندن گفتههای معصومان: از غلوّ، دیگران را از استماع احادیث سهل بن
زیاد و مانند وی بر حذر دارند.[٢] آسیب اندیشه غالیان سبب شد تا علما به سختگیری در معیار پذیرش روایات و اصول توثیق و تضعیف روی آوردند. سختگیری احمد
بن محمد بن عیسی، رئیس قمیها و ابن ولید در این باره مشهور است. از این رو، اخراج راویان و محدثانی همچون احمد برقی، سهل بن زیاد، ابو سمینه محمد بن علی بن ابراهیم قرشی و حسین بن عبید الله سعدی از این منظر تفسیر میشود. افزون بر برگرداندن احمد برقی به قم و عذر طلبیدن از وی و گزارش میراث معصومان: در المحاسن و نقل آن توسط محدثان و راویان بزرگ، همانند مؤلفان کتب اربعه، سهل بن زیاد نیز در ری مورد اعتماد کلینی واقع گردیده است.[٣] شیخ طوسی به رفتار سختگیرانه قمیها اشاره میکند و میگوید:
یونس بن عبد الرحمان از اصحاب امام کاظم٧ و امام رضا٧ است. قمیها او را تضعیف کردهاند، ولی من او را ثقه میدانم.[٤]
این امر گویای رفتار سختگیرانهای است که قمیها نسبت به شخصیتهای حدیثی داشتهاند. علامه مجلسی و وحید بهبهانی معتقدند که طعن قمیها به جهت اجتهادات آنان از روایاتی است که آنها را جایز نمیدانستند و در نتیجه، یونس را ضعیف دانستند.[٥] نجاشی نیز سختگیریهای قمیها را نپذیرفت و آنان را مورد اعتماد دانسته و اتهام غلوّ را وارد ندانسته است و در شرح حال برخی راویان، تضعیفات منسوب به غلوّ را مورد نقد و
[١]. الرسائل الرجالیة، ص٣١١.
[٢]. رجال ابن الغضائری، ص٦٧، ش٦٥؛ خلاصة الأقوال، ص٣٥٧، ش١٤١١.
[٣]. کلینی حدود هفتصد روایت در کتاب الکافی را توسط استادان خود از وی گزارش کرده است.
[٤]. رجال الطوسی، ص٣٤٦، ش٥١٦٧ و ص٣٦٨، ش٥٤٧٨.
[٥]. به نقل از: تنقیح المقال، ج٣، ص٣٤٢؛ فوائد الرجالیة، ضمن رجال خاقانی، ص٣٨.