علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٧ - اعتبار سنجی روايات فتنه بودن زنان
دارد؛ چهار حدیث در مصادر روایی شیعه از معصومان و شش حدیث در منابع حدیثی اهل سنت از رسول خدا٦ و صحابه، بر مبنای حجیت قول صحابه از نگاه اهل سنّت، گزارش شده است. این روایات در مجموع، به دو گونه کلی قابل تقسیم هستند: گونه نخست، روایاتی هستند که به صراحت فتنه بودن را به زنان نسبت دادهاند؛ گونه دوم، دوستی زنان را چالشی فراروی تعالی مردان و در شمار فتنههای دیگری چون دوست داشتن دنیا، ریاست، کفر و ... بیان کردهاند که از همنشینی با دیگر فتنهها، فتنه بودن زن نیز از این روایات قابل استنباط است. روش گردآوری روایات مذکور جست و جوی از طریق کلید واژه فتنه، ترکیب اضافی «فتنه زنان» و روش مفهومی بوده که در محدوده منابع روایی موجود و نشر یافته بر اساس سیر تاریخی مصادر روایی فریقین انجام شده است.[١]
١. رسول خدا٦:
زمانهای را ترک میکنم که در آن فتنهای زیانآورتر از زنان برای مردان نیست.[٢]
٢. امام علی٧:
فتنه سه نوع است: (اولین آن) دوستی زنان است که شمشیر شیطان است ... [٣]
٣. امام صادق٧ از رسول خدا٦ نقل میکنند:
اموری که با آنها برای اولین بار معصیت خداوند انجام شد، شش چیز است: دوستی دنیا، دوستی ریاست، دوستی غذا، دوستی زنان، دوستی خواب و دوستی آسایش.[٤]
[١]. متن عربی و مصادر روایات بر اساس ترتیب تاریخی در پانوشتها به تفصیل گزارش شده است.
[٢]. این روایت در میان روایات شیعه و اهل سنت مشترک است:عَنِ النَّبِیِّ٦ قَالَ: «مَا تَرَکتُ بَعْدِی فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَی الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ» (مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج١٤، ص٣٠٦، ح١٦٧٩٢؛ جامع أحادیث الشیعة، ص٥٤٤، ح٣٧٢١٧؛ المصنف (الصنعانی)، ج١١، ص٣٠٥، ح٢٠٦٠٨؛ مسند الحمیدی، ج١، ص٢٤٩ و ٢٥٠، ح٥٤٦؛ المصنف،ابن ابی شیبه، ج٣، ص٤٥٨، ح٨ و ج٨، ص٦١٨، ح١٧٤؛ مسند الإمام أحمد بن حنبل، ج٥، ص٢٤٩، ح٢١٨٨٨؛ صحیح البخاری، ج٣، ص١٨٣٣، ح٤٨٠٨؛ صحیح مسلم، ص١٠٩٥، ح٢٧٤٠؛ جامع الترمذی، ص٦٢٧، ح٢٧٨٠؛ السنن الکبری (النسائی)، ج٥، ص٣٦٤، ح٩١٥٣؛ مسند أبی یعلی، ج١، ص٤٠٣، ح١٢٩٤؛ الإحسان فی تقریب صحیح ابن حبان، ص١٥٨٧، ح٥٩٦٧). در برخی از منابع متن «ما أخاف علی نفسی فتنة هی أشد علی من النساء» از علی بن زید نیز گزارش شده است که در اواخر عمر خود، وقتی بینایی یک چشمش را از دست داده بود، این سخن را گفته است (رک: غریب الحدیث، ابن قتیبه دینوری، ج٢، ص٢٣١.
[٣]. قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ٧: «الْفِتَنُ ثَلَاثٌ حُبُ النِّسَاءِ وَ هُوَ سَیْفُ الشَّیْطَانِ ...» (الخصال، ج١، ص١١٣، ح٩١؛ جامع الأخبار، ص١٥٣).
[٤]. أَبِی عَبْدِ اللهِ٧ قَالَ: «قَالَ رَسُولُ اللهِ٦: إِنَّ أَوَّلَ مَا عُصِیَ اللهُ بِهِ سِتٌّ: حُبُّ الدُّنْیَا، وَ حُبُّ الرِّئَاسَةِ، وَ حُبُّ الطَّعَامِ، وَ حُبُ النِّسَاءِ، وَ حُبُّ النَّوْمِ، وَ حُبُّ الرَّاحَةِ» (المحاسن، ج١، ص٢٩٥، ح٤٥٩؛ الکافی، ج٢، ص٢٨٩، ح٣؛ الخصال، ج١، ص٣٣٠، ح٢٧). روایت نبوی: «إنی لأری الفتن خلال بیوتكم كمواقع القطر» در وجه شهوتگرایی و لذت طلبی هم مضمون این روایت میتواند باشد که یکی از وجوه افراط در شهوت همان زن بارگی است (ر.ک: غریب الحدیث، حربی، ج٣، ص٩٣٠).