مسمّاى «اللّه» است، كه در وجهه غيبيه عين تجلى به فيض اقدس است، و در تجلى ظهورى كمال جلا و استجلاء عين مقام جمع واحديت به اعتبارى، و كثرت اسمائيه به اعتبارى است. و تعين اسم جامع و صورت آن عبارت از عين ثابت انسان كامل و «حقيقت محمديّه»، صلّى اللّه عليه و آله، است. چنانچه مظهر تجلى عينى فيض اقدس فيض مقدس است، و مظهر تجلى مقام واحديت مقام الوهيت است، و مظهر تجلى عين ثابت انسان كامل روح اعظم است، و ساير موجودات اسمائيه و علميه و عينيه مظاهر كليه و جزئيه اين حقايق و رقايق است، به ترتيبى بديع كه در اين مختصر بيان آن نگنجد و تفصيل آن را در رساله مصباح الهداية مذكور داشتيم. [١] و از اينجا معلوم شود كه انسان كامل مظهر اسم جامع و مرآت تجلى اسم اعظم است. چنانچه به اين معنى در كتاب و سنّت [اشاره‌] بسيار شده است: قال تعالى: وَ عَلَّمَ آدَمَ الأسْماءَ كُلَّها. [١] و اين تعليم الهى به تخمير غيبى جمع بيدى الجمال و الجلال نسبت به باطن آدم واقع شد در حضرت واحديت، چنانچه تخمير صورت و ظاهر او در عالم شهادت به ظهور يدى الجلال و الجمال به مظهريت طبيعت واقع شد. و قال تعالى شأنه: إنَّا عَرَضْنَا الأمانَةَ عَلَى السِّمواتِ وَ الأرْضِ ...

الآيه [٢] و «امانت» در مشرب اهل عرفان ولايت مطلقه است كه غير از انسان هيچ موجودى لايق آن نيست. و اين ولايت مطلقه همان مقام فيض مقدس است كه در كتاب شريف اشاره به آن فرموده بقوله [تعالى‌]: كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إلّا وَجْهَهُ. [٢] و در حديث شريف كافى حضرت باقر العلوم، عليه السلام، فرمايد: نحن وجه اللّه. [٣] و در دعاى «ندبه» است: أين وجه اللّه الّذى إليه يتوجّه الأولياء؟ أين السّبب المتّصل بين أهل الأرض و السّماء؟ [٤] و در زيارت «جامعه كبيره» فرموده: و المثل الأعلى [٥] و اين «مثليّت» و «وجهيّت» همان است كه در حديث شريف فرمايد: إنّ اللّه خلق آدم على صورته. يعنى آدم مثل اعلاى حق و آيت اللّه كبرى و مظهر اتمّ و مرآت تجليات اسماء و صفات و وجه اللّه و عين اللّه و يد اللّه و جنب اللّه است: هو يسمع و يبصر و يبطش باللّه، و اللّه يبصر و يسمع و يبطش به. [٣] و اين «وجه اللّه» همان نورى است كه در آيه شريفه فرمايد: اللَّه نورُ السّمواتِ وَ الأرْضِ. [٤] و جناب باقر العلوم، عليه السلام، فرمايد به أبو خالد كابلى در حديث شريف كافى: «هم (أى الأئمّة) و اللّه نور اللّه الّذى أنزل، و هم و اللّه نور في السّموات و الأرض. [٦] و در كافى شريف از جناب باقر العلوم، روحى لتراب مقدمه الفداء، حديث مى‌كند در تفسير آيه شريفه‌ عَمَّ يَتَسائَلُونَ. عَنِ النَّبَإ الْعَظيمِ. [٧] كه فرمود: هي في أمير المؤمنين كان‌

[١] «و همه اسم‌ها را به آدم بياموخت.» (بقره- ٣١).

[٢] «ما اين امانت را بر آسمان‌ها و زمين و كوهها عرضه داشتيم و از برداشتن آن باز ايستادند و بيم كردند، و انسان آن را برداشت كه او بسيار ستمگر و نادان بود.» (احزاب- ٧٢).

[٣] «وجه خدا ماييم» اصول كافى، ج ١، ص ١٤٥، «كتاب توحيد»، «باب النوادر»، حديث ٧.

[٤] «كجاست آن وجه خدا كه دوستانش به آن روى كنند؟ كجاست آن رشته پيوسته ميان اهل زمين و آسمان؟» (زاد المعاد- باب ١١، ص ٣٩٩، مفاتيح الجنان، ص ٥٣٧).

[٥] «برترين مثال‌اند» من لا يحضره الفقيه، ج ٢، ص ٣٧٠، «باب زيارة جامعة». عيون اخبار الرضا، شيخ صدوق، باب ٦٨، حديث ١.

[٦] «ايشان (امامان) به خدا سوگند همان نور خدايند كه فرو فرستاده است. و ايشان به خدا سوگند نور خدا در آسمان‌ها و زمين‌اند.» اصول كافى، ج ١، ص ١٩٤، «كتاب الحجّة»، «باب أنّ الأئمة نور اللّه»، حديث ١.

[٧] «از چه مى‌پرسند، از آن خبر بزرگ.» (نبأ- ١- ٢).

______________________________

[١] مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاية، ص ٢٨- ٤٢ و ٥٤- ٥٦.

[٢] (قصص- ٨٨).

[٣] اصول كافى، «كتاب الايمان و الكفر، باب من اذى المسلمين» حديث ٧.

[٤] (نور- ٣٦).