هستند و از فطرت مستقيمه خارج‌اند و به دنيا مقبل و متوجهند، سايه آنها نيز مثل خودشان از استقامت خارج و منكوس و رو به طبيعت و دنيا، كه اسفل السّافلين است، مى‌باشد، و شايد در آن عالم بعضى با روى خود راه روند و پاهاى آنها رو به بالا باشد، و بعضى با شكمهاى خود راه روند، و بعضى با دست و پاى خود چون حيوانات راه روند، چنانچه در اين عالم مشى آنها چنين بوده: أ فمن يمشي مكبّا على وجهه أهدى أم من يمشي سويّا على صراط مستقيم. [١] ممكن است اين مجاز در عالم مجاز در عالم حقيقت و ظهور و بروز روحانيت حقيقت پيدا كند. و در احاديث شريفه در ذيل اين آيه شريفه «صراط مستقيم» را به حضرت امير المؤمنين و حضرت ائمه معصومين، عليهم السلام، تفسير فرمودند:

عن الكافى بإسناده عن أبي الحسن الماضي، عليه السّلام، قال: قلت:

«أَ فَمَنْ يَمْشي مُكِبّاً عَلى وَجْهِهِ أَهْدى أَمَّنْ يَمشى سويّاً عَلى صِراطٍ مُستَقيمٍ»؟ قال:

إنّ اللّه ضرب مثلا من حاد عن ولاية علىّ، عليه السّلام، كمن يمشي على وجهه لا يهتدي لأمره، و جعل من تبعه سويّا على صراط مستقيم. و «الصّراط المستقيم» أمير المؤمنين، عليه السّلام. [٢] فرمود: «خداى تعالى در اين آيه شريفه مثلى زده است، و آن مثل كسانى است كه اعراض نمودند از ولايت امير المؤمنين، عليه السلام، كه آنها گويى راه مى‌روند به رويهاى خود و به هدايت نرسند. و كسانى را كه متابعت آن حضرت نمودند، قرار داده به راه مستوى و راست. و «صراط مستقيم» امير المؤمنين، عليه السلام، است.

و در حديث ديگر است كه مقصود از «صراط مستقيم» على، عليه السلام، و ائمه، عليهم السلام، است. [١] و از كافى شريف از فضيل منقول است كه گفت: «با جناب باقر العلوم، عليه السلام، داخل مسجد الحرام شدم، و آن حضرت به من تكيه كرده بود. پس، آن حضرت نظر مبارك افكند به سوى مردم و ما در باب بنى شيبه بوديم، پس فرمود، اى فضيل، اين طور در جاهليت طواف مى‌كردند! نه مى‌شناختند حقى را و نه تدين به دينى داشتند. اى فضيل، نظر كن به آنها، پس همانا به رويها واژگونه در افتادند.

خداوند لعنت كند آنها را كه خلقى هستند مسخ شده و منكوس.» پس از آن قرائت‌

[١] عن حمران قال سمعت أبا جعفر (ع) يقول قول اللّه تعالى: «و إنّ هذا صراطى مستقيما فاتّبعوه و لا تتّبعوا السّبل.» قال: علىّ بن أبي طالب و الأئمة من ولد فاطمة هم صراط اللّه، فمن أباهم، سلك السّبل ... (حمران گويد از امام باقر (ع) شنيدم كه درباره كلام خداوند: «همانا اين راه راست من است، پس پيرو آن شويد و به راههاى [ديگر] مرويد.» فرمود: «على بن ابى طالب و امامان از ذريه فاطمه راه خدايند، پس هر كه از آنان روى گرداند، به راههاى ديگر رفته است.») بحار الأنوار، ج ٢٤، ص ١٥، «كتاب الإمامة»، باب ٢٤، حديث ١٧.

______________________________

[١] (ملك- ٢٢)

[٢] كافى، ج ١، ص ٤٣٢، «كتاب الحجة»، «باب فيه نكت و نتف من التنزيل في الولاية»، حديث ٩١.