بستيم. پس، بايد ملامت به خود ما برگردد، چنانچه رسول خدا، صلّى اللّه عليه و آله، در اين حديث كه به شرح آن اشتغال داريم فرموده است. و اين قدر در اخبار و آثار سفارش اتصاف به مكارم اخلاق و اجتناب از مقابلات آنها شده است كه به ميزان نيايد، و ما حتى از مراجعه به كتاب آنها غفلت داريم.

هان اى عزيز، تو اگر با اخبار و احاديث سر و كارى دارى، به كتب شريفه اخبار، خصوصا كتاب شريف كافى، مراجعه كن، و اگر با بيان علمى و اصطلاحات علما سر و كارى دارى، به كتب اخلاقيه از قبيل طهارة الاعراق [١] و كتب مرحوم فيض و مجلسى و نراقيان [٢] مراجعه كن، و اگر خود را از استفاده مستغنى مى‌دانى، يا اتصاف به اخلاق كريمه و احتراز از سيّئات اخلاقيّه را لازم نمى‌دانى، جهل خود را كه امّ الامراض است معالجه كن.

و ما ختم مى‌كنيم اين مقام را به تبرك به ذكر بعضى اخبار شريفه اين باب.

فقيه بإسناده عن أبي عبد اللّه، عليه السّلام، قال: إنّ اللّه خصّ رسوله، صلّى اللّه عليه و آله، بمكارم الأخلاق، فامتحنوا أنفسكم: فإن كانت فيكم، فاحمدوا اللّه و ارغبوا إليه في الزّيادة منها. فذكرها عشرة: اليقين، و القناعة، و الصّبر، و الشّكر، و الحلم، و حسن الخلق، و السّخاء، و الغيرة، و الشّجاعة، و المروّة. [١] و اين حديث از چندين طرق نقل شده، الا اينكه از معانى الاخبار، «رضا» عوض «حلم» نقل شده است. [٢] حاصل آنكه «خداى تعالى رسول خود را به مكارم اخلاق اختصاص داد، پس امتحان كنيد شما خود را: اگر اين صفات در نفوس شما بود، حمد خدا كنيد و به سوى خدا توجه كنيد براى زيادت.» پس ده‌تاى از آن صفات را ذكر فرمود چنانچه در روايت است. و در وافى از كتاب كافى اين حديث را با مختصر تفاوتى نقل فرموده. [٣] و عن المجالس بإسناده عن الصادق، جعفر بن محمّد، عليهما السّلام، أنّه قال: عليكم بمكارم الأخلاق، فإنّ اللّه عزّ و جلّ يحبّها، و إيّاكم و مذامّ الأفعال [٣]،

[١] طهارة الأعراق، تصنيف ابن مسكويه دانشمند قرن پنجم هجرى.

[٢] از جمله محجّة البيضاء، كلمات مكنونة، حيوة جاويد، از فيض كاشانى. حق اليقين از علّامه مجلسى، و جامع السعادات از ملّا مهدى نراقى. و معراج السعادة از ملّا احمد نراقى كه اقتباس از كتاب جامع السعادات است.

[٣] قوله و مذامّ الأفعال در نسخه «وسايل» كه پيش نويسنده است اين‌طور وارد است، و محتمل است مذامّ الأخلاق باشد و سهوى از ناسخ يا راوى شده باشد. (منه عفى عنه).

______________________________

[١] خصال، ج ٢، ص ٤٣١، باب ١٠، حديث ١٢.

[٢] معانى الأخبار، ص ١٩١، «باب في مكارم الأخلاق»، حديث ٣.

[٣] الوافى، ج ٤، ص ٢٦٤، «كتاب ايمان و كفر»، «باب جوامع المكارم»، حديث ٢.