حضرت باقر عليه السلام، فرمايد: «همانا خداى تعالى هر آينه تفقد كند مؤمن را به بلا چنانچه تفقد كند مردى عيال خود را به هديه از سفر. و هر آينه پرهيز دهد او را از دنيا، چنانچه پرهيز دهد طبيب مريض را.» و در حديث ديگر نيز به همين مضمون وارد است. [١] و گمان نشود كه محبت حق و شدت عنايت ذات اقدس به بعضى بندگان، نعوذ باللّه، جزاف و بى جهت است، بلكه هر قدمى كه مؤمن و بنده خدا به سوى او بردارد، عنايت حق به او متوجه شود، حق تعالى به قدر ذراعى به او نزديك شود. [١] مثل مراتب ايمان و تهيه اسباب توفيق، مثل انسانى است كه با چراغى در راه تاريك حركت كند: هر قدمى كه بردارد، جلو او روشن گردد و راهنمايى براى قدم ديگر نمايد. هر قدمى كه انسان به سوى آخرت بردارد، راه روشنتر شود و عنايات حق به او بيشتر گردد و اسباب توجه به عالم قرب و تنفر از عالم بعد را فراهم فرمايد. و عنايات ازليه حق تعالى به انبيا و اوليا به واسطه علم ازلى اوست به اطاعت آنها در زمان تكليف. چنانچه شما اگر دو بچه داشته باشيد كه در حال طفوليت آنها علم پيدا كنيد كه يكى موجبات رضايت شما را فراهم مى‌كند و يكى موجبات سخط و غضب شما را، البته عنايت شما از اوّل به آن مطيع بيشتر از ديگرى است.

و ديگر از نكات شدت ابتلاى بندگان خاص اين است كه آنها در اين ابتلا و گرفتاريها به ياد حق افتند و مناجات و تضرع در درگاه قدس ذات مقدس نمايند و مأنوس با ذكر و فكر او گردند. و طبيعى اين نوع بنى الانسان است كه در وقت بليات تشبث به هر ركنى كه احتمال نجات در او دهند پيدا مى‌كنند، و در وقت سلامت و راحت غفلت از آن پيدا مى‌كنند، و چون خواص ركنى جز حق سراغ ندارند، بدان متوجه شوند و انقطاع به مقام مقدس او پيدا كنند. و حق تعالى از عنايتى كه به آنها دارد، خود سبب انقطاع را فراهم فرمايد. گر چه اين نكته، بلكه نكته سابقه، نسبت به انبيا و اولياء كمل درست نيايد، چه كه آنها مقامشان مقدستر از آن است و قلبشان محكمتر از آن است كه به اين امور علاقه به دنيا پيدا كنند، يا در توجه و انقطاعشان به حق فرقى حاصل شود.

و تواند بود كه انبيا و اولياء كمل چون به نور باطنى و مكاشفات روحانى يافته‌اند كه حق تعالى به اين عالم و زخارف آن نظر لطف ندارد و دنيا و هر چه در اوست خوار و پست است در پيشگاه مقدس او، از اين جهت اختيار كردند فقر را بر غنا و ابتلا را بر راحتى و بليّات را بر غير آنها چنانچه در احاديث شريفه شاهد بر اين معنى است. [٢]

[١] در حديث قدسى است: من تقرّب إلىّ شبرا تقرّبت إليه ذراعا. (هر كسى به قدر يك وجب به من نزديك شود، من به قدر يك ذراع به او نزديك شوم.) بحار الانوار، ج ٣، ص ٣١٣، «كتاب التوحيد»، باب ١٤، كنز العمال، ج ١، ص ٢٢٥، حديث ١٣٥.

______________________________

[١] اصول كافى ج ٢، ص ٢٥٩، «كتاب ايمان و كفر»، «باب شدت ابتلا المؤمن»، حديث ٢٨،

[٢] نهج البلاغة، «خطبه» ١٥٩ و ٢٣٤ (خطبه قاصعه)