سلام اللّه عليه، بر ما بترسد از آن و از موجب آن، كه طول امل است، حق است، زيرا كه او مى‌داند اين چه سفر پر خطرى است. و انسانى كه بايد آنى راحتى نداشته باشد و در هر حال مشغول جمع زاد و راحله باشد و دقيقه‌اى ننشيند، اگر نسيان كرد آن عالم را و به خواب رفت و نفهميد كه چنين عالمى هم هست و چنين سيرى هم در پيش است، چه به سر او خواهد آمد و به چه بدبختيهايى خواهد گرفتار شد. خوب است قدرى در حال آن حضرت و حضرت رسول اكرم، صلّى اللّه عليه و آله، كه اشرف خليقه و معصوم از خطا و نسيان و لغزش و طغيان هستند، تفكر كنيم و بفهميم كه ما در چه حال هستيم و آنها در چه حال بودند. علم آنها به بزرگى سفر و خطر آن، از آنها راحت را سلب كرده، و جهل ما نسيان در ما ايجاد كرده. حضرت «ختمى» مرتبت به قدرى رياضت كشيد و قيام در مقابل حق كرد كه قدمهاى مباركش ورم كرد و از طرف ذات مقدّس حق جلّ جلاله آيه نازل شد: طه‌ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ القُرْآنَ لِتَشْقى‌. [١] و [١] جناب امير المؤمنين، عليه السلام، كه حالات و عبادات و خوفش از حق تعالى معلوم است. پس، بدان كه سفر خيلى پر خطر است، و اين نسيان و فراموشى كه در ما است از مكايد نفس و شيطان است، و اين اميدها و آمال طولانى و دراز از دامهاى بزرگ ابليس و از مكايد نفس است. پس، از اين خواب برخيز و تيقظ و تنبه پيدا كن. بدان كه مسافرى و داراى مقصدى. مقصد تو عالم ديگر است و تو را از اين عالم خواهى نخواهى مى‌برند. اگر تهيه سفر و زاد و راحله آن را ديدى، در اين سفر درمانده نشوى و در اين سير بيچاره نشوى، و الا فقير و بيچاره و بينوا گردى، و خواهى رفت به سوى شقاوتى كه سعادت ندارد، ذلتى كه عزت ندارد، فقرى كه غنا دنبالش نيست، عذابى كه راحت ندارد، آتشى كه خاموشى پيدا نكند، فشارى كه بر طرف شدن ندارد، حزن و اندوهى كه خوشحالى در پى آن نيست، حسرت و ندامتى كه آخر ندارد.

اى عزيز ببين مولا در دعاى «كميل» در مناجات با خداى تعالى چه عرض مى‌كند: أنت تعلم ضعفي عن قليل من بلاء الدّنيا و عقوباتها. تا آنكه مى‌گويد: و هذا ما لا تقوم له السّموات و الأرض. [٢] اين چه عذابى است كه آسمان‌ها و زمين طاقت آن را ندارند و براى تو تهيه شده و باز تنبه ندارى و روز بروز در نسيان و غفلت و خوابت افزوده مى‌شود.

هان، اى دل غافل! از خواب برخيز و مهياى سفر آخرت شو- فقد نودى فيكم‌

[١] از امام باقر و امام صادق (ع) روايت شده كه فرمودند: كان رسول اللّه (ص) إذا صلّى، قام على أصابع رجليه حتّى تورّمت، فأنزل اللّه تبارك و تعالى «طه» ... تفسير على بن إبراهيم قمى، ج ٢، ص ٥٨.

[٢] « [اى پروردگار من‌] تو خود ناتوانيم را از اندكى از گرفتاريهاى دنيا و كيفرهاى آن مى‌دانى ... و اين عذابى است كه آسمان‌ها و زمين تاب آن نياورند.» «دعاى كميل»، مصباح المتهجّد، ص ٥٨٧.

______________________________

[١] (طه- ١- ٢).