كنند او را، و متكفل شوند آسمان‌ها و زمينها روزى او را، و مى‌باشم من از براى او از دنباله تجارت هر تاجر. (يعنى من براى او تجارت كنم و روزى او رسانم) و بيايد او را دنيا در صورتى كه منقاد و ذليل اوست.» يعنى با آنكه قلبش از او منصرف است باز به او اقبال كند، پس خوار و ذليل پيش او باشد.

و اين حديث شريف از محكمات احاديث است كه مضمونش شهادت مى‌دهد كه از سرچشمه زلال علم خداى تبارك و تعالى است، گو كه به حسب سند مرمىّ به ضعف باشد. ما اكنون در صدد شرح آن نيستيم.

و از حضرت مولى امير المؤمنين، عليه السلام، جز اين حديث كه ما به شرح آن پرداختيم، منقول است كه فرمود: أنّ أخوف ما أخاف عليكم اثنتان: اتّباع الهوى ... [١] يعنى «همانا ترسناكتر چيزى كه بر شما مى‌ترسم، دو چيز است ...». بقيه فرموده مطابق حديث ابن عقيل است. و از جناب صادق، سلام اللّه عليه، در كافى شريف حديث شده كه فرمود: احذروا أهوائكم كما تحذرون أعداء كم، فليس شي‌ء أعدى للرّجال من اتّباع أهوائهم و حصائد ألسنتهم. [٢] «بترسيد هواهاى خودتان را همان طور كه مى‌ترسيد از دشمنان خويش، پس نيست چيزى دشمنتر از براى مردم از متابعت هواهاى خود، و چيده‌هاى زبانهاى آنها.» يعنى از آنچه زبان آنها براى آنها تحصيل كند.

اى عزيز، بدان كه خواهش و تمناى نفس منتهى نشود به جايى و به آخر نرسد اشتهاى آن، اگر انسان يك قدم دنبال آن بردارد، مجبور شود پس از آن چند قدم بردارد، و اگر با يكى از هواهاى آن همراهى كند، ناچار شود با چندين تمناى آن همراهى كند. اگر يك در به روى خواهش نفس باز كنى، لابدّى كه درهاى بسيارى به روى آن باز كنى. يك وقت به واسطه يك متابعت نفس به چندين مفاسد و از آن به هزاران مهالك مبتلا شوى، تا آنكه خداى نخواسته در دم آخر جميع راه حق را بر تو منسد كند، چنانچه خداى تعالى در نص كتاب كريم از آن خبر داده است. [١] و البته امير مؤمنان و ولىّ امر و مولا و مرشد و متكفل هدايت و راهنماى عايله انسانيت از اين خوف دارد و ترسناك است. بلكه روح مكرم رسول اكرم و ائمه هدى، صلّى اللّه عليه و آله و عليهم اجمعين، در اضطراب و وحشت است كه مبادا برگهاى درخت نبوت و ولايت ريخته شود و خزان گردد. حضرت مى‌فرمايد: تناكحوا تناسلوا، فإنّي أباهي بكم الأمم و لو بالسّقط. [٢] يعنى «زناشويى كنيد تا فرزند آوريد، پس همانا من فخر

[١] به آيه ٢٣ سوره «جاثيه»، آيه ٥٠ سوره «قصص»، و آيه ١٠ سوره «روم»، رجوع كنيد.

[٢] در بحار (ج ١٠٣، ص ٢٢٠، باب اوّل از «ابواب نكاح»، حديث ٢٤) چنين آمده است: تناكحوا تكثروا، فإنّى أباهي بكم الأمم يوم القيامة و لو بالسقط. و در مستدرك الوسائل تناكحوا تناسلوا أباهي بكم الأمم يوم القيامة. ج ١٤، ص ١٥٣، «ابواب مقدّمات نكاح»، باب ١، حديث ١٧.

______________________________

[١] نهج البلاغة فيض الاسلام، «خطبه» ٢٨، ص ٨٩.

[٢] اصول كافى، ج ٢، ص ٣٣٥، «كتاب ايمان و كفر»، «باب اتباع الهوى»، حديث ١.