میخواهیم به زیارت امام حسین برویم. بدون شک در اسلام دروغ گفتن حرام است [١]. میخواهیم یک زیارت عادی کربلا برویم و برگردیم، خصوصاً زیارتهای ما که میدانید چقدر هم ارزش دارد! به خاطر یک زیارت، در گذرنامه گرفتن چند تا دروغ میگوییم. پولمان را بخواهیم تبدیل کنیم، چندتا دروغ دیگر میگوییم.

برای اینکه این سنت را بجا بیاوریم، صدتا دروغ ممکن است بگوییم و بعد بگوییم چون دروغ در راه دین است جایز است. نه، خود دروغ هم، جزو دین است که نباید گفت. ما باید ببینیم که الآن از نظر اسلام ارزش این مستحب و سنتی که میخواهیم انجام بدهیم چقدر است؛ آیا واقعاً این زیارت رفتن از نظر اسلام آنقدر ارزش دارد که ما صدتا دروغ بگوییم یا نه؟.

گاهی حساسیت مردم نسبت به دروغ نگفتن کم میشود و کم میشود و نزدیک به صفر میرسد و حساسیتشان نسبت به زیارت رفتن آنقدر زیاد میشود و زیاد میشود که به حد یک واجب درجه اول میرسد. ولی اصل مطلب درست است، کلی مطلب درست است.

تشخیص این [موضوع] با کیست؟ باز با همان رهبران اجتماع است که اینها را درجه بندی کنند و در اختیار مردم بگذارند و بگویند دروغ را به خاطر هرچیزی نمیشود گفت مگر به خاطر فلان چیز و فلان چیز و ...

به هر حال باب تزاحم یعنی باب جنگ مصلحتهای جامعه. در اینجا یک فقیه میتواند فتوا بدهد که از یک حکم به خاطر حکم دیگر عملًا دست بردارند، و این نسخ نیست.

زمانی میخواستند این خیابانی را که در قم از کنار ابن بابویه میگذرد و تا پایین شهر و مسجد جمعه میرود احداث کنند. از مرحوم آقای بروجردی سؤال

[١] دروغی که در اسلام حرام است گاهی به خاطر مصلحتی بزرگتر از دروغ نگفتن، نه به خاطر منفعت، [واجب میشود.] مصلحت یعنی آنچه که مورد نظر اسلام است، منفعت یعنی آنچه که مورد نظر من است. دروغ را به خاطر مصلحت بزرگ اجتماعی نباید گفت و اساساً جامعه با دروغ اداره نمیشود.

ولی گاهی به خاطر مصلحت باید دروغ گفت. مثلًا ستمگری از شما در مورد مظلومی- که به هیچ وجه ریختن خونش جایز نیست، بلکه هرجور هست باید او را حفظ کرد- میپرسد که از او اطلاعی داری یا نه؟ شما هم اطلاع دارید. اگر گفتی اطلاع دارم و راست گفتی، میگوید: الآن او کجاست؟ حال اینجا باید راست گفت یا دروغ؟ یعنی از این دو حرمت، جان یک بیگناه و مخصوصاً یک مجاهد بسیار عظیم و پرارزش را حفظ کنیم یا راستی را؟ [اسلام] میگوید جان او را حفظ کنید.