مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٧ - نگاه اجتماعی

اخلاق و وجدان عالی را عوض میکند چون همه اینها محصول ابزار تولید است.

ولی امروز ثابت شده که این اصل بزرگترین اشتباه و بسیار غلط است، چون خلاصه حرفشان این است که تمام فعالیتهایی که بشر میکند برای شکمش میباشد.

من در ذهنم همیشه این فکر پیدا میشود که فرنگیها که این همه دم از انسانیت میزنند، اعلامیه حقوق بشر برای ما تدوین میکنند، از حیثیت انسانی زن و مرد دم میزنند، اول به ما بگویند اینها بشر را چگونه تعبیر میکنند؟ اگر ما این حرفها را بزنیم درست است، چون ما به «انّی جاعِلٌ فِی الْارْضِ خَلیفَةً» [١] معتقدیم، ما انسان را خلیفة اللَّه تعبیر و تفسیر میکنیم، ما «وَ لَقَدْ کرَّمْنا بَنی ادَمَ» [٢] داریم. تو که عقیدهات درباره انسان این است که انسان همه چیز را به خاطر شکمش میخواهد، تو که ریشه [فعالیت] انسان را حاجتهای شکمی او میدانی، پس انسانیت چیست؟ تو که میگویی هنر مولود حاجتهای شکم است؛ علم، اخلاق، معنویت، مذهب و عبادت مولود حاجتهای شکم است، پس آن مقام انسانیت کجاست؟ پس انسان چه فرقی با حیوان دارد؟ نه، انسان اگر شکم دارد مغز هم دارد، دل هم دارد. خیلی از کارها را انسان میکند نه به خاطر شکم، بلکه به خاطر اینکه عقل و مغزش اینجور حکم میکند. خیلی از کارها را بشر علی رغم منافع اقتصادی خودش انجام میدهد، چون دین دارد. البته ما نمیگوییم اقتصاد، عامل نیست. اقتصاد یکی از عوامل است اما انسان عاملهای زیادی دارد که به حکم آن عوامل فعالیت میکند. ما میگوییم عبادت و پرستش خدا خودش یک چراغی است در دل انسان. حس گذشت از منافع اقتصادی یک حس عالی است. علمایی بودهاند که پا روی منافع اقتصادی گذاشتهاند که به علم برسند.

مدتها بعد از آنکه بوعلی سینا زندانی و سپس آزاد شد، پادشاه فهمید که برای او سعایت کردهاند. او را احضار کرد. اصلًا از مخفیگاه بیرون نیامد و به شاگردانش سپرد که بروز ندهید؛ الآن در همین مخفیگاه کاری که میکنیم به مراتب بهتر از وزارت و ریاست و پول و مقام است. غلامانی داشت، مرتب اصرار میکردند بیا بیرون و او حاضر نمیشد. بالاخره همانها محرمانه خبر دادند و آمدند او را بردند.