انواع علوم که شاید نمیتوان دو نفر را پیدا کرد که از این جهت کاملًا مثل هم باشند، همانطور که ما نمیتوانیم دو نفر را پیدا کنیم که از لحاظ شکل ظاهری یک جور باشند. حتی دو نفر دو قلو را نمیتوان گفت کاملًا شبیه یکدیگر هستند. همینطور است از لحاظ حالات روحی. حتی دو برادر دوقلو از لحاظ روحی مشابه نیستند، باز با هم اختلاف دارند. آیا افراد بشر از لحاظ قدرت بدنی با هم مساوی آفریده شدهاند؟ از لحاظ احساسات و عواطف مساوی آفریده شدهاند؟ از لحاظ تمایلات ذوقی یک جور آفریده شدهاند؟ در یکی ذوق تجارت است، در یکی ذوق قضاء است، در یکی ذوق سیاست است و در دیگری ذوق تحصیل. حال که افراد، متفاوت آفریده شدهاند پس محصول کار افراد با یکدیگر مساوی نیست؛ یعنی در یک نفر قدرت کار و کوشش بیشتر است و در دیگری کمتر. در اتحاد جماهیر شوروی هم همه افراد، آن نبوغ خروشچف را ندارند. حالا که افراد از لحاظ نبوغ و قدرت کار و ابتکار مساوی نیستند، آیا باید علی رغم این تفاوتشان به آنها علی السویه پاداش بدهیم؟ یعنی اگر ما دو بچه را به مدرسه فرستادیم، یکی پرکار بود و دیگری تنبل، آیا آخر سال هنگام نمره دادن به آنها یک جور نمره بدهیم و بگوییم کشورمان کشور مساوات است و ما این تفاوتها را قائل نیستیم؟! آخر سال ببینیم آن شاگرد زرنگ نمرهاش ٢٠ است و دیگری نمرهاش ٥ است، بیاییم بین ایندو معدل بگیریم و به هرکدام نمره ٥/ ١٢ بدهیم که مساوی بشوند! این خلاف عدالت و عین ظلم است که یکی کار کند و دیگری تنبل باشد، محصول کار زرنگ را به تنبل بدهیم. گذشته از اینکه خلاف عدالت است خلاف مصلحت اجتماع هم هست، زیرا با این کار تنبل هیچ وقت زرنگ نمیشود و زرنگها هم تنبل خواهند شد. چون اگر محصول کار مرا به دیگری بدهند، من چه کار بکنم و چه کار نکنم با دیگری برابر هستم. من که دیوانه نیستم که کار بکنم! یکی قدرت ابتکارش بیشتر از دیگری است. یکی قدرت اختراع دارد، یکی ندارد. اگر آن که قدرت اختراع دارد ببیند سهمش با دیگری علی السویه است، پولی که به او میدهند مساوی است با آنچه به دیگری میدهند و در معرفی و شهرت هم- که پاداش دیگری است- اسم فرد را نمیبرند و میگویند اجتماع این کار را کرده است، اصلًا این فرد ذوقش تحریک نمیشود که به دنبال اختراع برود. ذوق فرد وقتی به دنبال ابتکار و اختراع میرود که به نام خودش در تاریخ ثبت بشود. و لهذا بشریت جرأت نکرده که تا این