مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٦ - سوسیالیسم تخیلی

سرمایه داری تا اندازهای خودش را حفظ کند و در عین حال جلو آن اشتراکیت را که میگویند جبراً خواهد آمد، بگیرد. و دیگر از آن نظر که راجع به عدالت است.

اصلًا اینها طبق تفسیری که از بشر میکنند، منکر موضوع عدالت هستند. برای بشر وجدانی قائل نیستند و لهذا میگویند دنبال اشتراکی که ریشهاش عدالت باشد نباید رفت، آن تخیل است. ما میگوییم اینطور نیست. از نظر ما عدالت حکم اعتدال مزاج را دارد. حرف ما این است که اجتماع که از افرادی تشکیل شده است، در واقع از افرادی مرکب شده است. یک شب که راجع به اصالت فرد و اصالت اجتماع بحث میکردیم عرض شد اجتماع تنها تألیف از افراد نیست، بلکه ترکیب شده از افراد است. همان گونه که هر ترکیب زندهای یک حالت اعتدال دارد و یک حالت انحراف، و در حالت انحراف بیماری آن ترکیب است و اگر خیلی انحراف داشته باشد موت اوست و در حالت اعتدال بقا و حیات اوست، ترکیب اجتماع نیز فی حد ذاته حالت اعتدالی دارد که اگر اجتماع به آن وضع معتدل ترکیب شده باشد، باقی میماند و اگر انحرافی از این اعتدال پدید آید و کم و زیادی بشود همان حرف سعدی است: