مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧١ - چند حکایت

کسانی علم را پیش بردهاند که اینطور شیفته علم بودهاند. اگر همه افراد بشر علم را برای نان میخواستند، اصلًا علم اینقدر پیشروی نمیکرد.

بوعلی سینا وزیر بود. برایش سعایت کردند، مغضوب شد. رفت مخفی شد. در همان مخفیگاه فرصت خوبی برایش پیدا شد. شروع کرد به تألیف کتاب. عدهای از شاگردان محرمانه میآمدند و او همین کتابهای معروف مانند شفا را در همان مخفیگاه القا میکرده و آنها مینوشتهاند. در همین بین رفع سوء تفاهم شد و اعلام کردند که بوعلی هرجا هست بیرون بیاید و سر پست خودش حاضر شود. بوعلی بیرون نیامد، گفت برای من همین مخفیگاه و همین سرگرمی خیلی از وزارت بهتر است. دید اگر بیاید بیرون مجبورش میکنند که دومرتبه کار وزارت را به عهده بگیرد. لذا از بیرون آمدن امتناع میکرد. یک عده کلفت و نوکر داشت که اینها از پست وزارت او بهرهمند بودند، اصرار کردند بیرون بیاید. امتناع میکرد. بالاخره همانها مخفیگاه او را نشان دادند و بوعلی را به زور از آنجا بیرون آوردند.

بشر غیر از تحصیل علم کارهای دیگری دارد که هدف از آنها مادیات نیست، چنانکه یک سلسله کارهای اخلاقی انجام میدهد، در کارهای خیر و مؤسسات خیریه وارد میشود. هدف انسان از شرکت در کارهای خیر چیست؟ آیا آنها را برای نان خودش انجام میدهد یا نه؟ اینها میگویند نه. انسان یک کارهایی را برای جمال و زیبایی میکند: اتومبیل خیلی خوب و عالی دارد، بعد مدل جدیدتری میآید، اتومبیل قبل را به یک قیمت نازلی میفروشد و اتومبیل جدید را به قیمت گرانتری میخرد چون زیباتر است. انسان عبادت میکند و از عبادت خودش لذت میبرد. آیا از این عبادت هدف مادی دارد؟ ممکن است کسی بگوید مادیات را در آخرت میخواهد، ولی همه که اینطور نیستند.

الْعِبادَةُ عِنْدَ غَیرِ الْعارِفِ مُعامَلَةٌ ما کا نَّهُ یعْمَلُ لِاجْرَةٍ یأْخُذُها فِی الْا خِرَةِ هِی الْاجْرُ وَ الثَّوابُ، وَ عِنْدَ الْعارِفِ رِیاضَةٌ ما لِهِمَمِهِ وَ قُوا نَفْسِهِ الْمُتَوَهِّمَةِ وَ الْمُتَخَیلَةِ لِیجُرَّها ... [١]