مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٠ - نیازهای ثابت و نیازهای متغیر

و درجه آن مصالح را یا خود اسلام بیان کرده که این در چه درجه است، آن در چه درجه، یا اگر بیان نکرده ما به حکم دلیل عقل میتوانیم بفهمیم که این در چه درجه است، آن در چه درجه. پیغمبر فرمود: اذَا اجْتَمَعَتِ الْحُرْمَتانِ طُرِحَتِ الصُّغْری لِلْکبْری وقتی که دو امر محترم- به صورت واجب باشد یا به صورت حرام- در یک جا جمع شد، کوچکتر را به خاطر بزرگتر باید رها کرد. در مواردی که حرمتها با یکدیگر میجنگند، تزاحم پیدا میکنند، یعنی امر دایر است میان دو حکمی که اسلام دارد و ما عملًا باید یکی از آن دو حکم را رها کنیم تا حکم دیگر را حفظ کنیم، اینجا وظیفه مجتهد است که تشخیص صحیح داشته باشد، مهمتر را بگیرد و مهم را رها کند.

اسمش را «اهمّ و مهم» میگذارند. میان مهم و اهمّ، اهمّ را بگیرد و مهم را رها کند.

خطر اجتهادهای سوء هم در همین جا پیدا میشود. چه بسا مجتهدی که مهم را از اهمّ تشخیص نمیدهد، اهمّ را رها کند مهم را بگیرد؛ گاهی واجب را رها کند مستحب را بگیرد و گاهی حرامی را رها کند و مکروهی را بگیرد. یکی از انحرافات بزرگی که در جامعه مسلمین رخ میدهد و رخ داده همین است. شعری از قدیم هست که میگفتند: