دارند»). میگویند این جمله از معاویه است. اسم این حرف را باید بگذاریم «فلسفه معاویهای» که هر جانیای بیاید در دنیا جنایت کند، همینکه رفت بگوییم پروندهاش بسته شد. چرا بسته شد؟! اتفاقاً باید پرونده آنها باز باشد؛ یعنی افرادی که در سرنوشت آینده مؤثرند باید جامعه پرونده آنها را باز نگه دارد، خوبان را تحسین کند و بدها را مشمول ملعنت و نفرت و قضاوت قرار دهد.

البته این از لحاظ فقهی مسئله معروفی است که در باب غیبت میگویند آیا غیبت راویان جایز است یا جایز نیست؟ میگویند جایز است و اسمش را میگذارند «جَرح و تعدیل» یعنی اگر کسی راوی احادیث است- که شامل راوی تاریخ هم میشود- و من میدانم که این راوی آدم خوبی نبوده، فلان عیب و فلان عیب را داشته و چنانچه من سکوت کنم او را آدم صحیح و معتبر و ثقه میدانند و به حرفش اعتماد میکنند، در اینجا من حق دارم در کتابم بنویسم که این شخص آدم بدی بوده، فلان فسق را داشته، کذّاب بوده، و لهذا کتب «رجال» ما پر است از جرح و تعدیلها. در باب غیبت، فقها مینویسند: «یکی از مواردی که غیبت جایز است غیبت اموات است به عنوان جرح و تعدیل.» همینطور که آن جایز است این هم جایز است، چون آن به حساب یک مصلحت اجتماعی است. به حساب یک مصلحت دینی و اجتماعی غیبت جایز میشود، این هم همینطور است خصوصاً در مورد افرادی که جانی درجه اول بودهاند. این از یک طرف باید فکر معاویهای باشد و از طرف دیگر یک فکر خشکه مقدسی.

درباره یکی از زهّاد اهل تسنن در اواخر قرن اول هجری میگویند در حضورش صحبت حَجّاج را کردند، بلند شد گفت: «شنیدن غیبت جایز نیست.» آن جانی میآید آن همه جنایت میکند، مردم مؤمن را میکشد، بعد از مردن او هم ما اسمش را نیاوریم چون غیبت مؤمن است، غیبت مسلمان جایز نیست، هرچه باشد مسلمان است، چون استماع غیبت است من گوش نمیکنم! نه، این حرف حرف چرندی است.

و بعلاوه «معیارها متفاوت است» یعنی چه؟! آیا معیار زمان معاویه با معیار امروز متفاوت است؟! هیچ متفاوت نیست. عین همان کاری را که معاویه آن روز کرده امروز هم اگر کسی بکند جنایت است. «معیارها متفاوت است» یعنی