فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٧ - وظیفه مورخ

چیزهایی است که یک مورخ باید بداند.خیال نمیکنم این فصل بحث دیگری داشته باشد جز اینکه در واقع دعوت به این است که مورخی که امروز تاریخ مینویسد باید اجتهاد کند، به منقولات گذشته اعتماد نکند- به دلایلی که گفتیم- و آنچه مورخان گذشته نوشتهاند اثری است که نتیجه تأثیر متقابل مورخ است در واقعیات و واقعیات در مورخ؛ نه همه آن، ذهنیات مورخ است که با واقعیات ارتباط نداشته باشد و نه همه آن عین واقعیات است، بلکه نتیجه تأثیر واقعیات در مورخ و مورخ در واقعیات چیزی درآمده به صورت تاریخ، مثلًا ناسخ التواریخ یا تاریخ طبری.

- آیا امکان ندارد که مورخی هم بوده که طبق یک دید واقع بینانه وقایع را نوشته است؟

استاد: اتفاقاً در بحث بعد که تحت عنوان «جامعه و فرد» دارد، همین بحث توضیح داده میشود. به عقیده ما چرا، که در یکی از جلسات گذشته هم در این باره بحث کردیم، بعد نیز روی آن بحث میکنیم. نظر مذکور یک نوع نظری است که اخیراً در اروپا پیدا شده و کمی هم بوی مارکسیستی میدهد. خود همین «ای اچ کار» گویا بیعلاقه به کمونیسم هم نیست.