فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٥ - فرق تربیت و صنعت

استاد: آنها که به غایت قائل نیستند؛ این [مطلب] بنا بر نظریه کسانی است که قائل به غایت هستند.

- در مورد نوع سوم ترکیب که فرمودید، در فیزیک نمونهاش را داریم: ترکیب رنگها. اینها نحوه ترکیبشان طوری است که در عین حال که از مجموعهاش خاصیت جدیدی حادث میشود مع الوصف خواص هریک از امواج هم حفظ میشود. مثلًا از ترکیب رنگ قرمز و سبز، رنگ زرد پدید میآید بدون اینکه هیچ کدام از آن امواج وضع خودشان را تغییر بدهند.

استاد: نمیدانم، شاید هم اینجور باشد.

- دورکهیم در پدیدههای اجتماعی از پدیده «ایمرجنس» [١] نام میبرد. میگوید ما در اجتماع پدیدههایی میبینیم که در افراد نیست، یعنی از ترکیب افراد پدیده جدیدی ظهور میکند.

استاد: پس معلوم میشود که این [پدیده] ترکیب جدید است. این را دلیل میگیرد بر اینکه شخصیت جامعه امر علیحده است.

- آیا همین جا نمیتوانیم استدلال کنیم بر اینکه افراد هم در به وجود آمدن این [مرکب]مؤثرند؟

استاد: اینکه افراد به عنوان عناصری باشند که در به وجود آمدن یک مرکب مؤثرند ایرادی ندارد.