این «من» ی که الآن من دارم، اگر من در جامعه نبودم این «من» این «من» نبود، «منِ» انفرادی من چیز دیگری بود. ولی در اثر تأثیری که از جامعه پذیرفتهام (تلقینات، تعلیمات، تربیتها) و به نوبه خودم اثر روی دیگران گذاشتهام، من امروز یک «من» ی پیدا کردهام. این «منِ» حاضر من نتیجه یک رابطه متقابل میان من و سایر افراد جامعه است؛ یعنی اگر بخواهیم نظر به این «من» و این شخصیت بکنیم، این «من» و شخصیت یک امر مجزا از دیگران نیست.

آنگاه میگویند فرهنگ بشری ملاک وحدت بشریت است و چون هر قومی یک فرهنگ مخصوص به خود دارد پس هر قومی یک روح اجتماعی مخصوص به خود دارد. و فرهنگ مشترک یک قوم یعنی اینکه مثلًا من و شما و اینهایی که اینجا هستیم معتقدات مشترکی داریم، تعلیمات مشترکی داریم، احساسات مشترکی داریم که روح ما را یکجور ساخته است. این امر در واقع به منزله روح آن جامعه است. فرهنگ هر جامعهای روح آن جامعه است و افراد به منزله اعضای این اندام هستند و لهذا آمدند اینجور ادعا کردند (حتی تعبیر را از آن بالاتر بردند)، نگفتند آیا فرد جامعه را میسازد یا جامعه فرد را میسازد؟ گفتند آیا فرد حقیقی است و جامعه انتزاعی و اعتباری، یا جامعه حقیقی است و فرد انتزاعی؟ اینها حتی انتخاب میکنند که جامعه حقیقی است و فرد انتزاعی. روی این حساب از جنبه منش، از جنبه «من» و شخصیت- نه از جنبه زیستی- همه مسائلی را که قبلًا در حوزه روان شناسی میدانستند داخل حوزه جامعه شناسی کردند. زیراروان شناسی، افراد را از دید فردی میدید؛ یعنی چنین فرض میکرد که انسانها در طبیعت با چنین غرایز و تمایلاتی به وجود میآیند: من روانی علیحده دارم، شما روانی علیحده دارید، او روانی علیحده دارد، روانها مثل تنها از همدیگر جدا هستند و این روانها هستند که دارای چنین خصلت و چنان خصلت میباشند. ولی روی این حساب اصلًا روانها همه ساخته شده جامعه است و جنبه فردیش جنبه انتزاعی است. مسائل روانی را از دید اجتماعی یعنی آن وحدت اجتماعی میبینند نه از دید روح انفرادی.

نظریه درست

نظریه سومی در اینجا میتوان ابراز کرد و نظریه حق همین است- و ما از همان