اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٥٩٢ - دولت اسداللّه علم

احیای کاپیتولاسیون

در ژانویه سال ١٩٦١، «جان اف. کندی» به عنوان رئیس جمهور وارد کاخ سفید شد. در آن زمان

مبارزات ضد استعماری ملتها در جهان سوم از یک سو و رشد جریانات کمونیستی از سوی دیگر اوج

بسیار گرفته بود. به همین خاطر، کندی استراتژی جدیدی را برای مقابله با کمونیسم و همچنین

استقلال طلبی ملل جهان سوم در پیش گرفت و دولتهای دست نشانده آمریکا در جهان سوم را مجبور

به انجام یک سری اصلاحات صوری نمود. در همین رابطه، «علی امینی» در اردیبهشت ١٣٤٠ به

نخست وزیری رسید و به سرعت شروع به انجام اصلاحات مورد نظر کندی نمود.

١٠ ماه بعد، در ٢٨ اسفند ١٣٤٠، دولت کندی با ارسال یک یادداشت دیپلماتیک از دولت امینی

خواست تا مستشاران نظامی آمریکا و بستگانشان در ایران را تحت پوشش مصونیتهای کنوانسیون

وین قرار دهد. دولت آمریکا می خواست با تبادل یادداشت میان دو دولت، این امتیازات را به راحتی به

دست آورد، ولی علی امینی که قبلاً «ننگ» «عاقد کنسرسیوم» را بر پیشانی داشت، نمی خواست که داغ

جدید «احیاء کننده کاپیتولاسیون» را به آن اضافه کند و در ضمن به خوبی می دانست که

کاپیتولاسیون آن چنان خاطرات تلخی در تاریخ ایران بر جای گذاشته است که هرکسی که بخواهد

دوباره این خیانت را تکرار کند، سرنوشت خطرناکی در پیش روی خواهد داشت. لذا امینی که تا

تیرماه ١٣٤١ (یعنی ٥ ماه بعد از درخواست آمریکا) در پست نخست وزیری باقی ماند، از جواب دادن

به این درخواست طفره رفت.

دولت اسداللّه علم

دولت اسداللّه علم

در فروردین ١٣٤١ شاه به آمریکا سفر کرد و به اربابان خود قبولاند که شخصا می تواند

«اصلاحات صوری» را به انجام رساند و احتیاجی به فردی مانند «علی امینی» نیست. لذا در بازگشت

امینی را بر کنار کرد و «اسداللّه علم» را به نخست وزیری منصوب نمود.

در دی ماه ١٣٤١، شاه قصد خود را برای انجام یک رفراندم جهت تصویب به اصطلاح «انقلاب

سفید» اعلام کرد. با توجه به محتوای مواد ششگانه انقلاب سفید، حضرت امام خمینی (ره) و دیگر

مراجع تقلید شرکت در این رفراندم را تحریم کردند. در ٦ بهمن ١٣٤١، طی یک رفراندم قلابی، دولت

علم اعلام کرد که «لوایح ششگانه» به تصویب مردم رسیده است. کندی نیز به سرعت برای شاه تلگرام

تبریک فرستاد.

یک ماه و نیم بعد از اتمام نمایش انقلاب سفید، دولت علم درخواست آمریکا برای «اعطای

مصونیت به مستشاران آمریکایی» را مورد بررسی قرار داد. وزارت امور خارجه ایران با ارسال

یادداشتی به سفارت آمریکا «توافق خود را با بخش آخر یادداشت آمریکا» اعلام کرد که «براساس

آن اعضای عالی رتبه گروه مستشاری که دارای گذرنامه های دیپلماتیک هستند، از مصونیتهای

دیپلماتیک برخوردار می شوند» و در مورد بقیه کارمندان گروه مستشاری نظامی نیز اعلام داشت:

«مطالعاتی در حال انجام است تا آنان نیز از امتیازات و مصونیتهای بیشتری متمتع شوند.» ولی دولت

ایران هیچ اشاره ای به درخواست آمریکا برای تسری مصونیت به خانواده های مستشاری نظامی

آمریکا در ایران ننمود.