هرچند حدیث اسلامی از موضوعات مورد علاقه در مطالعات مستشرقان است، ولی این مطالعات عمدتاً بر حدیث اهل سنت متمرکز بوده و با توجه به تفاوت‌های اساسی تاریخ و مسائل حدیث شیعه با حدیث اهل سنت، قابل انطباق بر حدیث شیعه نیست. در این میان، اتان کلبرگ از مستشرقان برجسته‌ای است که به‌ صورت تخصصی در حوزه حدیث شیعه به مطالعه و پژوهش پرداخته است.

آنچه در پی می‌آید، مقاله «حدیث شیعه»[٣٨٠] از اتان کلبرگ است که در آن برجسته‌ترین ویژگی‌های حدیث شیعه در قالب گزارش مختصری از تاریخ تدوین و آثار برجسته به تصویر کشیده شده است و تا حد زیادی گویای شیوه‌ی نگرش کلبرگ به حدیث شیعه و نقاط قوّت و ضعف آن است. این مقاله در ضمن کتابی با عنوان «ادبیات عرب تا پایان دوره بنی‌امیه» توسط انتشارات کمبریج منتشر شده است در ادامه، متن کامل مقاله به فارسی برگردان شده و پس‌ از آن نقدهایی در ارتباط با مبانی و آرای ارائه‌شده در این مقاله، مورد اشاره قرار گرفته است.

حدیث شیعه

گردآوری و نقل

شکل‌گیری پیکره مستقل حدیث شیعه را می‌توان در نیمه اول قرن دوم / هشتم[٣٨١] دنبال کرد. اختلافی که در آن زمان بین شیعه و غیرشیعه شکل گرفته و ریشه در کشمکش سیاسی _ مذهبی برای جانشینی محمد٦ داشت، منجر به نبردهای خونین و اذیت‌های بی‌رحمانه‌ای شد. تقریباً همه شیعیان در ستایش بی‌حدوحصر علی بن ابی‌طالب٧ مشترک بودند. آنان معتقد بودند او حاکم شرعی و برحق پس از رحلت پیامبر است و همه حاکمان مشروع پس از علی٧ باید از میان فرزندان ایشان باشند. این ادعای مشروعیت با شهادت حسین بن علی٧ و همراهانش در کربلا (محرم ٦١ / اکتبر ٦٨٠) نیروی مضاعف یافت.

با وجود این عوامل متحدکننده، تشیع از آغاز با تفرقه و دودستگی‌های فراوان احاطه

[٣٨٠]. Beeston ١٩٨٣, ٢٩٩ chapter ١٢; “Shi’i Hadith”

[٣٨١]. تاریخ‌های ذکرشده در این مقاله به دو صورت هجری قمری و میلادی است و این دو تاریخ با علامت «/» از یک‌دیگر جدا شده‌اند.