حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٣

محقق حلی در المعتبر[٥١٣]، شیخ طوسی; در استبصار[٥١٤] و عده‌ای دیگر همین برداشت
را از حدیث داشته‌اند. علامه محمدتقی مجلسی; در روضة المتقین پس از نقل خبر از تهذیب می‌نویسد:

و الظاهر أن المراد بقوله٧ «ضرب واحد» قسم و نوع واحد للوضوء و الغسل من الجنابة[٥١٥]؛

به نظر می‌رسد، مراد معصوم٧ از «ضرب واحد»، نوع واحد است برای وضو و
غسل جنابت.

لفظ «ضرب» مشترک است بین «زدن» و «نوع» و شارح به خوبی فهمیده است
که ضرب در حدیث به معنای دوم است؛ در این صورت، نه تعارضی بین صدر و ذیل روایت به وجود می‌آید و نه تعارض با روایات دیگر که بر ضربتین یا یک ضرب در هر دو صورت دلالت می‌کند؛ علاوه بر این‌که ظاهر حدیث بدون در نظر گرفتن تمام این‌ها، به معنای دوم است و حمل بر معنای اول، به تأویل و توجیه نیاز دارد. با این حال، فقهای بسیاری متوجه این نکته نشده بودند و مباحث فراوانی در این فرع به همین سبب به وجود آمده است.

ج) تبیین مراد متکلم از الفاظ دارای معنای مجازی

دیگر الفاظی که عدم توجه کافی به آن‌ها باعث فهم ناقص از متن می‌شود، الفاظی است که دارای معنای حقیقی و مجازی‌اند؛ برای نمونه، «محمد بن جعفر اسدی» که یکی از راویان شیعه است، مورد هجمه علمای رجال قرار گرفته و به وی نسبتِ فساد در عقیده داده‌اند. نجاشی می‌گوید: «کان یقول بالجبر و التشبیه.»[٥١٦] هم‌چنین علامه در الخلاصه می‌گوید: «و کان یقول بالجبر و التشبیه فأنا فی حدیثه من المتوقفین»[٥١٧]؛ وی معتقد به جبر و تشبیه بوده است؛ بنابراین من در قبول احادیث وی توقف می‌کنم. این در صورتی است که هم علامه و هم نجاشی در کتاب خود به وثاقت وی تصریح کرده‌اند، ولی با این حال علامه احادیث وی را نمی‌پذیرد.


[٥١٣]. المعتبر فی شرح المختصر، ج۱، ص۳۸۸.

[٥١٤]. الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج۱، ص۱۷۲.

[٥١٥]. روضة المتقین، ج۱، ص۲۷۵.

[٥١٦]. رجال ‌النجاشی، ص٣٧٣.

[٥١٧]. الخلاصة للحلی، ص۱۶۰.