حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٠

است؛ مانند: روایتی در الفقیه از امام باقر٧ نقل شده است. مجلسی اول; در انتساب این حدیث به حضرت می‌فرماید:

الظاهر أن قوله‌ «عن أبی‌جعفر٧» سهو النساخ‌، و لعدم ذكر أصحاب الرجال له (منصور بن حازم) فی أصحاب‌ الباقر٧ و لعدم الروایة عنه فیما تتبعناه[٤٩٩]؛

به نظر می‌رسد «از ابی‌جعفر» اشتباه نساخ بوده است، زیرا علمای رجال «منصور بن حازم» (که راوی اصلی روایت است) را در ردیف اصحاب امام باقر٧ ذکر نکرده‌اند و روایتی نیز از حضرت ندارد.

علامه محمدتقی مجلسی; معتقد است:

فإن اکثر نسخ الکشی مغلوطه و تصحَّح بنسخ النجاشی و الخلاصه و غیرهما[٥٠٠]؛

غالب نسخه‌های رجال کشی دارای غلط است و با نسخه‌های کتاب رجال نجاشی و خلاصه حلی و غیر از این دو، تصحیح می‌گردد.

ج) توجه به وقوع تقطیع در احادیث: سیره مؤلفان کتب، به‌ویژه جوامع حدیثی بر این بوده است که بعضی احادیث طولانی را تقطیع کرده و فقط بخشی از حدیث را که به آن نیاز داشته‌اند، ذکر کنند. این کار اگرچه سودمند بوده، گاهی سبب اخلال در فهم می‌شود؛ از این رو، توجه داشتن به این‌گونه احادیث حایز اهمیت است.

پی بردن به تقطیع در جوامع اولیه به جهت در دسترس نبودن روایات اصلی، در غالب موارد کار مشکلی است؛ در نتیجه، تشخیص این تقطیعات از طریق قرائن اطمینان‌آور یا ظنی قابل اثبات است؛ مانند روایتی که شارح در باب «حکمِ زنی که همسرش پیش از نزدیکی فوت کرده باشد» از الکافی[٥٠١] و تهذیب[٥٠٢] نقل می‌کند:

روی الکلینی فی الحسن کالصحیح و الشیخ فی الصحیح عن الحلبی عن أبی‌عبدالله٧ قال: ان لم‌یکن دخل بها و قد فرض لها مهراً فلها نصف ما فرض لها و لها المیراث و
علیها العده.

شارح ذیل حدیث می‌فرماید:


[٤٩٩]. روضة المتقین، ج۸، ص۲.

[٥٠٠]. همان، ج۱۴، ص۲۴۷.

[٥٠١]. الکافی، ج۱۱، ص۶۲۷.

[٥٠٢]. تهذیب الأحكام، ج‌٨، ص١٤٥.