حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠١ - ترجمه و نقد مقاله «حدیث شیعه»

است که نویسنده آن، به گمان، شریف رضی است. احادیث مربوط به حقوق علی٧ بارها در آثار جدلی ضد سنی، مانند الاختصاص مفید و الاحتجاج علی اهل اللجاج ابومنصور، احمد بن علی طبرسی (م. آغاز قرن ششم/ قرن دوازدهم) پدیدار شده است.

از میان مشهورترین کتاب‌های زندگی‌نامه‌ای، که تنها به یکی از امامان اختصاص دارد، می‌توان به عیون اخبار الرضا٧ اثر ابن‌بابویه اشاره کرده که درباره امام هشتم، علی بن موسی‌الرضا٧ است که در ادبیات شیعه با نام ابوالحسن ثانی (م. ٨١٨/٢٠٣) شناخته می‌شود. ابن‌بابویه در این اثر علاوه بر نقل بسیاری از سخنان ایشان، تفسیری شیعی از رابطه میان [امام] رضا٧ با مأمون، خلیفه عباسی (حکومت. ١٩٨_٢١٨ / ٨١٣_٨٣٣) را در اختیار قرار داده است.

در بسیاری از احادیث بر این‌که تعداد امامان مشروع دوازده است، تأکید شده است. چنین احادیثی، نه‌ تنها به ‌طور مستقیم با نظر اهل تسنن مخالف است، بلکه بر خلاف غیر امامیانی از قبیل زیدیه و اسماعیلیه نیز هست. یک نمونه از آثار تألیف‌شده از این احادیث کفایه الاثر فی النص علی الائمه الاثنی عشر (مقدار کافی از اخباری که به انتصاب دوازده امام اشاره می‌کند) است. نویسنده این اثر به اعتقاد بسیاری از بزرگان شیعه علی بن محمد بن علی خزاز رازی (م. ٩٩١/٣٨١) از شاگردان ابن‌بابویه است. تنها تعداد امامان نیست که باید بدون هیچ تردیدی بر دوازده پایه‌گذاری شده باشد، بلکه در ارتباط با غیبت امام دوازدهم و بازگشت ایشان در آینده نیز باید اثبات شود که فرمان آن از جانب خداوند صادر شده و محمد٦ و امامان: نیز از آن اطلاع داشته‌اند. مشهورترین تألیفات نگاشته‌شده از اخبار این موضوع، اکمال (کمال) الدین و اتمام (تمام) النعمه از ابن‌بابویه، کتاب الغیبه نوشته شاگرد کلینی، ابوعبدالله محمد بن ابراهیم بن زینب کاتب نعمانی (م. ٩٧١/٣٦٠) و کتاب الغیبه ابوجعفر طوسی است.

یکی از منابع گران‌بها برای احادیث، توسط مفسران قرآن‌کهن شیعه فراهم آمده است. در برخی تفاسیر، تأکید بر آن دسته از احادیث شیعی است که دلایل نزول آیات خاص (اسباب النزول) را بیان می‌کند؛ برای ‌مثال، در تفسیری که به امام یازدهم، امام حسن عسکری٧ منسوب است و در نسخه ابن‌بابویه آمده است، همین مسئله [مطرح] است.

تفسیر دیگری که در آن قضایای تاریخی بیشتری مرتبط با سیره بیان شده، تفسیر ابوالحسن علی بن ابراهیم قمی (٩١٩/٣٠٧) از اساتید کلینی است. این تفسیر از یک روح