حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٥ - آسیبِ بسندگی به لغتنامهها در فهم حدیث
مقدمه
برای فهم حدیث و درک مراد اصلی معصوم٧، باید اموری چند را در نظر گرفت؛ اموری چون: شرایط زمانی و مکانی صدور حدیث، بررسی احادیث مشابه و معارض، تعمق در متن کامل حدیث، بررسی نسخههای مختلف و...
یکی از گامهای مهم، مراجعه به لغتنامههای معتبر و کهن است؛ اما گاه اکتفا کردن به منابع لغوی، پژوهشگر را به اشتباه میاندازد و مانع دستیابی به مراد معصوم٧ میشود؛ چرا که همیشه لغتنامهها از عهده بیان دقیق معنای الفاظ بر نیامدهاند. در سایه این سطحینگری، به برخی رفتارها وجهه دینی داده میشود که وهن دین را به دنبال دارد. در مواقعی به دلیل نادرستی ترجمه حدیث، اموری کماهمیت یا بیاهمیت وارد فرهنگ مسلمانان شده و با این تصور که چنین عملکردهایی، ریشه در راهنمایی معصومان: دارد، مهم جلوه کردهاند. اگر برای فهم برخی احادیث، صرفاً به کتابهای لغت بسنده کنیم، با آسیبهایی مواجه میشویم که بعضا بر خلاف آموزههای قطعی دین است. این امر سبب میشود تا رفتارها و دستورهایی غیر منطقی به معصوم٧ نسبت داده شود و عبارتهایی بیربط در ترجمه احادیث بیاید که عقلایی به نظر نمیرسد و طبعا مایه تمسخر یا انکار همه احادیث شود.
با توجه به تتبع فراوان نگارنده در احادیث، نمونههایی که موارد فوق را به اثبات میرساند در خور ذکرند. روشن است که آنچه ذکر میشود، نتیجه بررسیهای اینجانب است و چه بسا پژوهشگران، با تعمق و تدبر بیشتر، به نتایجی دیگر برسند. در بیان نمونهها ابتدا ترجمه مشهور و از نظر ما نادرست را میآوریم و سپس ایراد معنای مشهور را بیان میکنیم. پس از آن، برای نشان دادن کوتاهی اهل لغت، عبارت چند کتاب لغوی مشهور را که حدیثپژوهان به آنها مراجعه بیشتر دارند، نقل میکنیم. این کتابها عبارتند از: العین، الصحاح، معجم مقاییس اللغة و لسان العرب.
به منظور پرهیز از اطاله، اگر عبارتی در کتابهای لغت، تکرار شده باشد، تنها به نقل از یک منبع بس میکنیم. بنابر این ذکر نکردن شرح واژهای از لغتنامهای به معنای تکرار عبارت در دیگر کتابهاست یا اینکه آن واژه را توضیح نداده است. و در ادامه، ترجمه درست را ارائه میکنیم.