سفر به عنوان شیخ و مفتی اهل سنت در خراسان به فعالیت علمی خویش ادامه داد. طلاب زیادی گرداگرد او حلقه زده و از محضرش دانش آموختند و نزد عام و خاص، جایگاه بالایی پیدا کرد.[١٩٢] زِرِکلی می‌نویسد: «وی فقیه حنفی است که ریاست مذهب [حنفی] در خراسان به وی منتهی شد.»[١٩٣]

از شاگردان سماع او می‌توان ابوسعد سمعانی را نام برد.[١٩٤] وی دارای تألیفاتی چون: شرح الجامع الکبیر للشیبانی، الایضاح، التجرید (جملگی در فروعات فقه حنفی)، إشارات الاسرار و الفتاوى است.[١٩٥] حاجی خلیفه کتاب الحیض را نیز به او نسبت داده است.[١٩٦] گفتنی است، وی در شب دهم ذی‌القعده سال ٥٤٣ هجری قمری در مرو درگذشت.[١٩٧]

٢. محمد بن یوسف کرمانی‌ (‌٧١٧_٧٨٦ق)

زِرکلی نام کاملش را «محمد بن یوسف بن علی بن سعید، شمس‌الدین الکرمانی» بیان و او را عالم به حدیث معرفی کرده است.[١٩٨] کرمانی در اجازه‌ای که برای شهید اول جمال‌الدین مکی (م. ٧٨٦ق) نوشته، خود را این‌گونه معرفی کرده است: «محمد بن یوسف بن علی بن محمد بن سعید بن محمد القرشی أصلاً، الشافعی مذهباً، الکرمانی مولداً، الملقَّب بشمس الائمة.»[١٩٩] وی از محدثان قرن هشتم بود.[٢٠٠]

محمد بن یوسف در جمادی‌الثانی سال ٧١٧ قمری در کرمان به دنیا آمد. در آن
زمان برای یادگیری دانش حدیث در جلسه درس پدر و دیگر اساتید کرمان حاضر گشت
و به اخذ حدیث از آنان همت گمارد. برای فراگیری دانش حدیث (اخذ، قرائت و
سماع حدیث) علاوه بر کرمان به شهر‌های مکه، مصر، شام و عراق رهسپار گردید.[٢٠١] زرکلی او را اصالتاً کرمانی می‌داند که در بغداد به شهرت رسید و مدتی نیز در مکه

[١٩٢]. تاریخ الاسلام، ج٣٧، ص١٥٠.

[١٩٣]. ألأعلام، ج٣، ص٣٢٧.

[١٩٤]. تاریخ الاسلام، ج٣٧، ص١٥٠.

[١٩٥]. معجم المؤلفین، ج٥، ص١٧٢.

[١٩٦]. کشف الظنون، ج٢، ص١٤١٤.

[١٩٧]. تاج التراجم فی طبقات الحنفیه، ج١، ص١١.

[١٩٨]. الاعلام، ج٧، ص١٥٣.

[١٩٩]. بحارالأنوار، ج١٠٤، ص١٨٤.

[٢٠٠]. نقش ایرانیان در تدوین و نشر حدیث، ص٤٣٢.

[٢٠١]. طبقات الشافعیه، ص١٨٠، رقم٧٠.