حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٦ - آسیبِ بسندگی به لغتنامهها در فهم حدیث

_ بهترینْ مردم‌داری، نگهداشتِ دوستی است.

_ آغاز مردم‌داری، گشاده‌رویی است و انجام آن، دوستی نمودن با مردم.

٧. لیسیدن ظرف غذا

یکی از مستحبات را به استناد احادیث، لیسیدن ظرف غذا و لیسیدن انگشتان
بعد از اتمام غذا گفته‌اند. بعضی تصور می‌کنند که با انگشت، به کف ظرف کشیدن
و سپس انگشت را لیسیدن، همان لیسیدن ظرف است؛ در حالی که عرفاً به چنین کاری «لیسیدن ظرف» گفته نمی‌شود؛ بلکه لیسیدن انگشت است. از پیامبر٦ نقل شده است:

مَن لَعِقَ الصَّحفَةَ و لَعِقَ أصابِعَهُ، أشبَعَهُ اللّهُ فی الدُّنیا وَ الآخِرَةِ.[٤٣٨]

هر کس بشقاب و انگشتان خود را بلیسد، خداوندْ در دنیا و آخرت، او را
سیر می‌گردانَد.

مَن أکلَ فی قَصعَةٍ ثُمَّ لَحِسَهَا، استَغفَرَت لَهُ القَصعَةُ.[٤٣٩]

هر کس در کاسه‌ای غذا بخورد و در پایان، آن را بلیسد، آن کاسه برایش طلبِ
آمرزش می‌کند.

لَأَن ألطَعَ قَصعَةً أحَبُّ إلَیّ مِن أن أتَصَدَّقَ بِمِلئِها طَعاماً.[٤٤٠]

این که کاسه را بِلیسم، برایم خوش‌تر از آن است که آن را پُر از غذا صدقه دهم.

مگر زبان چقدر بلند است تا بتوان با آن کف کاسه را لیسید؟! لازمه لیسیدن بشقاب، کثیف شدن صورت است! زمانی این احادیث تعجب برانگیزتر می‌شوند که بدانیم نه «قصعه» به معنای کاسه است و نه «صحفه» به معنای بشقاب. بسیاری از عرب‌ها در گذشته و امروز، چند نفری در یک ظرف، غذا می‌خورند. «قصعه» ظرفی است که ده نفر را سیر می‌کند و ترجمه آن به «مجمعه» دقیق‌تر است و نیز «صحفه» ظرفی است که پنج نفر را سیر می‌کند که جا دارد به «دیس» یا «سینی» ترجمه شود.[٤٤١]

در حدیث‌های مورد بحث، از واژه‌های «لعق»، «لحس» و «لطع» استفاده شده و


[٤٣٨]. المعجم الكبیر، ج١٨، ص٢٦١، ح٦٥٣.

[٤٣٩]. سنن الترمذی، ج٤، ص٢٦٠، ح١٨٠٤.

[٤٤٠]. الإصابة، ج٧، ص١٢٣، ش٩٩٢١.

[٤٤١]. در الصحاح در ماده «صحف» از قول کسایی آمده است: «أعظم القصاع الجفنة، ثم القصعة تلیها تشبع العشرة، ثم الصحفة تشبع الخمسة، ثم المئكلة تشبع الرجلین والثلاثة، ثم الصحیفة تشبع الرجل.»