با خریدار چانه بزن [تا فریب نخوری‌] که این کار موجب آرامش و رضایت خاطر بیشتر می‌شود؛ هر چند وی مبلغی گزاف دهد؛ زیرا شخص فریب‌خورده در فروش و خریدش، نه ستودنی است و نه پاداش دادنی.

حسین بن یزید:

قد قالَ لَهُ (الامام الصادق) أبو حنیفةَ: عَجِبَ النّاسُ مِنک أمسِ و أنتَ بِعرَفَةَ تُماکسُ بِبُدْنِک أشدَّ مِکاساً یکونُ. قال [الامام٧]: و ما للّهِ مِن الرِّضا أنْ اغْبَنَ فی مالی.[٤٠٩]

ابو حنیفه به امام صادق٧ عرض کرد: دیروز مردم از آن همه چانه زدن شما در عرفه بر سر خرید قربانی تعجّب کردند. امام٧ فرمود: خدا راضی نیست که در مالم مغبون شوم.

اگر معنای «مماکسه» و مشتقات آن، «چانه زدن» باشد چند ایراد به ذهن می‌رسد:

الف) راه فریب نخوردن و مغبون نشدن در معامله، چانه زدن نیست. فراوان پیش می‌آید که فروشنده، قیمت را بسیار بیشتر از قیمت واقعی می‌گوید و پس از چانه زدن مشتری و پایین آوردن قیمت، باز هم گران می‌فروشد.

ب) حدیث دوم، به فروشنده سفارش به مماکسه با مشتری می‌کند. چانه زدن با مشتری به معنای تشویق به گران‌فروشی است. چنین چیزی نمی‌تواند مورد سفارش حدیث باشد.

ج) در حدیث دوم، دلیل مماکسه، علاوه بر مغبون نشدن، آسوده‌خاطری انسان ذکر شده اما با چانه‌زنی، انسان اطمینان خاطر به معامله پیدا نمی‌کند.

د) در حدیث سوم آمده است که مردم از مماکسه زیاد امام صادق٧ هنگام خرید قربانی، شگفت‌زده شدند. اگر مماکسه به معنای چانه زدن باشد، جایی برای تعجب نیست؛ چون درخواست کم کردن قیمت، در خور تعجب نیست.

[٤٠٨]. کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ٣، ص ١٩٧، ح ٣٧٤٢.

[٤٠٩]. الكافی، ج ٤، ص ٥٤٦، ح ٣٠.