شده بود. برخی شیعیان از جمله پیش‌گامان زیدیه معتقد به درگیری مسلحانه علیه حاكمان اموی بودند. آن‌ها به رهبری زید بن علی، نوه حسین بن علی بن ابی‌طالب٧ متحد شدند که خیلی زود شکست خورده و کشته شد (١٢٢/٧٤٠). شیعیان هم‌چنین توسط عباسیان به كار گرفته شده و به‌ طور چشم‌گیری در سرنگونی امویان سهیم شدند. به ‌علاوه گروه‌های متنوعی از شیعیان وجود داشتند که توسط نسل‌های بعدی به‌ طور تحقیرآمیزی به ‌عنوان افراطیان (غلات) معرفی شدند. این افراد برای علی٧ مقام الوهیت قائل بودند و گاهی مفاهیمی از قبیل تجسد و تناسخ را پذیرفتند.

با این ‌حال، شاخه‌ای از شیعه که در نهایت بزرگ‌ترین و مهم‌ترین فرقه را در درون تشیع تشکیل داد، طی دوران امویان و بخش اعظمی از دوره عباسیان آرام‌ترین گروه بود. این فرقه امروزه به‌ عنوان شیعه امامی، جعفری یا اثناعشری (دوازده‌امامی) شناخته شده‌اند (در ادامه تنها با عنوان «شیعه» از ایشان یاد می‌شود). اولین رهبران برجسته این فرقه امام پنجم شیعیان، محمد بن علی باقر٧ (م. ١١٤/٧٣٢ یا ١١٧/٧٣٥) و پسرش امام ششم، جعفر صادق٧ (م. ١٤٨/٧٦٥) بودند که توسط حلقه‌ای از شاگردان علاقه‌مند احاطه‌ شده بودند. در حالی ‌که جهان اسلام درگیر اغتشاشات نظامی و سیاسی بود، اینان در آرامش نسبی مدینه، عقاید شیعه، شاخه ویژه خود را، گسترش می‌دادند که این عقاید با برخی تغییرات تا امروز پایدار بوده است.

عقاید شیعه در ارتباط با منشأ حاکمیت در اسلام پس از رحلت پیامبر٦، عمدتاً با باورهای اهل سنت متفاوت است. این اختلاف تأثیر مستقیمی بر ساختار حدیث شیعه، به‌ عنوان مخالفان اهل سنت، گذاشت. در میان اهل سنت نقش اصلی در انتقال کلام پیامبر٦ به نسل‌های بعدی، به صحابه ایشان اختصاص یافته است. از این ‌رو یک اِسناد سنی، طبق قاعده، به صحابه‌ای منتهی می‌شود که او از پیامبر٦ نقل می‌کند، ولی از دیدگاه شیعه همین صحابه که در میان اهل سنت احترام زیادی داشتند، با اندکی استثنا، افرادی بودند که در برابر حکومت نامشروع سه خلیفه اول سکوت کرده و یا حتی فعالانه آن را مورد حمایت قرار دادند. بنابراین هرچند علمای شیعه، در نظرات خود در ارتباط با خطای اخلاقی و دینی صحابه اختلاف ‌نظر داشتند، با این ‌حال، در این‌که صحابه نمی‌توانند ناقل قابل‌ اعتمادی برای کلام پیامبر باشند، هم‌داستان بودند.