حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٠ - آسیبِ بسندگی به لغتنامهها در فهم حدیث
هـ) روایتهای مماکسه، بیش از آن است که ذکر کردیم. چانه زدن آنقدر اهمیت ندارد که روایات متعدد بر آن تأکید کنند.
بررسی کتابهای لغت نشان میدهد که
لغویها نیز «مماکسه» را به همان «چانهزنی» معنا کردهاند: «المکس:
انتقاص الثمن فی البیاعة»[٤١٠]، «مکس:
المیم و الکاف
و السین کلمة تدل علی جبی مال و انتقاص من الشیء»[٤١١]،
«المماکسة فی البیع: انتقاص الثمن و اسْتِحطاطُه و المنابذة بین
المتبایعین... و فی قوله: مکس درهم أَی نقصان درهم بعد
وجوبه»[٤١٢].
ترجمه صحیح
زمانی ایرادهای مذکور برطرف میشود که مماکسه به معنای «حواسجمعی» دو طرف معامله باشد و ندانمکاری در بین نباشد. جنس را به خوبی بررسی کنند و از جهات مختلف در مورد آن اطلاعات داشته باشند و بدانند چه میدهند و چه میگیرند. شاهد این معنا این است که هنگام خرید قربانی و کفن و برده (برای آزاد کردن) سفارش شده که مماکسه نشود؛ چون اطلاعات زیاد داشتن در این زمینهها اهمیت ندارد.[٤١٣]
بنا براین ترجمه درست سه حدیث مذکور، به ترتیب، چنین است:
_ ]هنگام معامله حتی[ برای دو درهمت حواست باشد [تا فریب نخوری]؛ زیرا فریبخورده نه ستوده است و نه پاداش مییابد.
_ حواست به خریدار باشد[٤١٤] [تا فریب نخوری] که این کار موجب آرامش و رضایت خاطر بیشتر میشود هر چند وی مبلغی گزاف دهد؛ زیرا شخص فریبخورده در فروش و خریدش، نه ستودنی است و نه پاداش دادنی.
_ ابو حنیفه به امام صادق٧ عرض کرد: دیروز مردم از آن همه بررسی و حواسجمعی شما در عرفه بر سر خرید قربانی تعجّب کردند. امام٧ فرمود: خدا راضی نیست که در مالم مغبون شوم.
٣. قاری
بیتردید کسی که بتواند قرآن را به صحیحترین وجه و با بهترین صدا بخواند، فضیلت
[٤١٠]. العین.
[٤١١]. معجم مقاییس اللغة.
[٤١٢]. لسان العرب.
[٤١٣]. ر. ک: الخصال، ص ٢٤٥، ح ١٠٣.
[٤١٤]. درهم یا دیناری که میدهد تقلبی نباشد و اگر نسیه میخرد خوشحساب باشد و...