حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٧ - احادیث طبی (منشأ، حجیت و گونهشناسی)

آن‌ها، احادیث طبی را با توجه به سند و متن، به انواع ذیل تقسیم می‌کند:

الف. احادیثی که در شرایط آب و هوایی مكه و مدینه گفته شده و استفاده از آن برای دیگر مناطق، درست نیست.

ب. احادیثی که بنا بر اطلاع امام٧ از وضعیت سائل است، بدون توجه به محل زندگی او.

ج. احادیثی که مخالفان در كتاب‌ها وارد كرده‌اند تا تصویر مذهب را نزد مردم
تخریب کنند.

د. احادیثی که راوی در آن‌ها سهو كرده است.

هـ. احادیثی که بخشی از آن‌ها درست حفظ و بخشی فراموش شده است (لذا حدیث ناقص بوده و نمی‌توان بدان استناد كرد)؛ برای مثال، آنچه درباره عسل روایت شده كه: «شفاء من كل داء»، صحیح است، اما مراد شفای دردی است كه از سردی ناشی شده باشد، نه هر درد و بیماری. یا آنچه در استنجا به آب سرد برای مبتلا به بواسیر[٣٢٧] نقل شده كه مراد، بواسیر ناشی از گرماست. یا آنچه در شفا در بادنجان ذكر شده كه مراد از آن وقتی است كه فرد در حال خوردن رطب باشد، نه در زمانی دیگر.[٣٢٨]

البته شیخ صدوق; مستندات این تقسیم‌بندی را ذکر نکرده است، مگر برای مورد اخیر که آن نیز محل تأمل است؛ به‌خصوص که در تمام منابع مورد مراجعه، این احادیث، به همین شكل روایت شده‌اند و هیچ تتمه‌ای كه نظر شیخ صدوق; را تأمین كنند، ندارند. به نظر می‌آید، شیخ صدوق; بر اساس شناخت خود از واقعیت میراث حدیثی و اطلاعات و تجربیات روز خود از دانش پزشكی كه ممكن است امروزه چندان معتبر نباشند و نیز عدم كارآیی بخشی از احادیث طبی، چنین قیود و شرایطی را ذكر كرده باشد و نگاهی گذرا به احادیث طبی موجود و مضامین آن‌ها، تلاش امثال شیخ صدوق; در ایجاد نوعی حساسیت و احتیاط درباره این نوع احادیث را قابل درك می‌كند.

٢_٢. شیخ مفید;

ایشان ظاهراً علاوه بر تأیید نظر شیخ خود، صدوق;، در اقسامی که ذکر کرده و البته


[٣٢٧]. ر.ک: طب الائمه، ص٦.

[٣٢٨]. اعتقادات الإمامیه، ص١١٥.