احادیث طبی و پزشكی در انواع و گونه‌های مختلف آن، حجم قابل توجهی از مجموعه احادیث شیعی و سنی را در بر گرفته است؛ هم‌چنان که از دیرباز، متدینان بنا بر اعتقاد و ایمان خود، تعلّق خاطری به این احادیث از خود نشان داده و در به کار بستن مضامین آن‌ها اصرار داشته و آن‌ها را همچون دیگر احادیث معصومان: در امور عبادی، ارشادی و انذاری می‌دانند. در حال حاضر نیز مؤسساتی علمی و تحقیقاتی برای ارزیابی و تأیید محتوایی این احادیث تأسیس شده و تلاش می‌شود ضمن اثبات صحت عملی و کاربردی این احادیث، بیماران را نیز بر اساس این احادیث و دستورالعمل‌های آن درمان کنند.

با وجود این، از دوران گذشته، برخی بنا بر دلایل و معیارهای نقد حدیثی، به این احادیث از حیث سند و نیز محتوا، به دیده تردید نگاه می‌کردند و از ردّ مطلق تا ردّ مشروط و متعادل نسبت بدان موضع گرفته‌اند.

از سویی دیگر، با توجه به حجم قابل اعتنای احادیث منقول از معصومان: و صحابه در منابع و نیز كثرت نگارش‌ها در این باره، اجمالاً می‌توان پذیرفت كه معصومان: درباره مباحث و مسائل پزشكی بیاناتی داشته‌اند و نفی و ردّ مطلق چنین احادیثی و اعتقاد بر جعلی بودن تمام آن‌ها، امری بسیار مشكل است؛ ویژه آن‌كه اولیاء الله به منبع وحی متصل بودند و نیز امر بهداشت و تندرستی از امور بسیار مبتلا به و حساس، ولی به دور از امكانات و پیشرفت‌های مناسب بود، پذیرفتنی است كه سؤالاتی از آنان در این باره صورت گرفته و در مقابل، پاسخ‌هایی داده شده باشد. اما كیفیت، كمیت، صحت صدور و نیز حجیت این نوع سفارش‌های پزشكی در حال حاضر، محلّ مناقشه است.

در این مقاله، تلاش می‌شود ضمن نگاهی به برخی موضوعات تاریخی و کلی این نوع احادیث، به ذکر، نقد و بررسی نظریات مطرح درباره منشأ و حجیت این روایت‌ها و وجوب عمل بدان‌ها بپردازد.

١. حجیت احادیث طبی

درباره موقعیت احادیث طبی، نزد کسانی که به طور کلی، صدور آن‌ها را از معصوم قطعی می‌دانند، دو نظر وجود دارد: