حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥١

تصانیف الشیخ أكثر أو أشكل فإن جمع الأخبار أسهل من تصنیف مثل التبیان و المبسوط و النهایة و غیرها كما لا یخفى‌[٥٣٩]؛

آنچه از تتبع به نظر می‌رسد این است که اعتماد بر کلینی; در نقل حدیث بیشتر از صدوق; و بر وی بیشتر از شیخ طوسی; است. اگرچه فضل شیخ بر کسی مخفی نبوده و کسی به فضیلت وی نمی‌رسد، ولی به جهت تألیفات بسیار گاهی از او یا نساخ کتب وی، سهو رخ می‌داده است؛ در حالی که کلینی; از آن‌جا که الکافی را در بیست سال نگاشته، دقت بالایی داشته است. شیخ صدوق نیز اگرچه دارای تألیفات بسیاری بوده، از آن رو که نگاشته‌های شیخ بیشتر یا مشکل‌تر بوده است (زیرا گردآوری روایات، آسان‌تر از نگاشتن آثاری مانند تبیان، مبسوط و نهایة است)، در رتبه وسط قرار می‌گیرد.

بر این اساس، مصدریابی به‌ویژه اگر از الکافی باشد، در تصحیح نسخه کتاب تا حد زیادی مؤثر است.

۲_٢. مسند کردن احادیث مرسل

یکی از مباحث مهم میان علمای رجال، اعتبار مراسیل صدوق; است. کلباسی در الرسائل الرجالیة از عده‌ای علما مانند شهید ثانی; در شرح ارشاد، علامه حلی; در المختلف و میرداماد; نقل می‌کند که این افراد قائل به این بوده‌اند که مراسیل شیخ صدوق; نیز مانند مرسلات ابن‌أبی‌عمیر مورد پذیرش قرار می‌گیرند.[٥٤٠] عده‌ای نیز آن دسته از مرسلاتی را که با اِسناد قطعی توسط صدوق; بیان شده (مانند قال الصادق٧) را معتبر دانسته و دسته دیگر را که به وی به طور قطع اسناد نداده، معتبر نمی‌دانند.

ولی مجلسی اول; چنانچه گفته شد، تمام روایات الفقیه را صحیح دانسته و فرقی بین مرسلات و مسندات آن نمی‌گذارد. همان‌طور که گفتیم، دلیل وی نیز شهادت‌ مصنف در ابتدای کتاب به صحت و حجیت تمام روایات کتاب است. او درباره مراسیل صدوق; می‌نویسد:

والذی ظهر لنا من التتبع ‌أن مرسلات الصدوق أکثرها من الکافی[٥٤١]؛

آنچه از تتبع به نظر می‌رسد این است که غالب مرسلات صدوق; برگرفته


[٥٣٩]. همان، ج۱، ص۲۸۵.

[٥٤٠]. الرسائل الرجالیة، ج‌٣، ص‌٤٧٢.

[٥٤١]. روضة المتقین، ج۱، ص۳۲.