صورتی که از جهت دلالت در نفی و ایجاب با یکدیگر متحد باشند، «خانواده کوچک حدیثی» گفته شده و در صورتی که علاوه بر اخبار مشابه، روایات متعارض را نیز در بر داشته باشند، «خانواده بزرگ حدیث» نامیده می‌شوند.

محمدتقی مجلسی; در کتاب شریف خود، هر گاه نیاز به تشکیل خانواده حدیث بوده، به خوبی به گردآوری آن پرداخته است. مؤثرترین و پرکاربردترین جایگاهی که در آن خانواده حدیث تشکیل داده، هنگامی است که میان روایات، تعارض وجود داشته باشد. وی در این موارد، به جمع میان آن‌ها و رفع تعارض پرداخته است.[٥٣١]

اضافه بر این، تشکیل «خانواده کوچک حدیث» باعث می‌شود حدیث به حد استفاضه و یا تواتر لفظی یا معنوی برسد. این امر در احادیث ضعیف، موجب جبران ضعف سند و در احادیث معتبر، باعث هرچه بیشتر شدن اعتبار آن می‌گردد. شارح نیز از این طریق، مدلول بسیاری از روایات ضعیف‌السند را به اثبات می‌رساند.[٥٣٢]

هم‌چنین یکی از بهترین عوامل شناخت تصحیف یا تحریف، ایجاد خانواده حدیث است؛ برای مثال، ممکن است در صورتی که حدیث از جهت متنی مورد پذیرش نباشد، هنگامی که در این مجموعه قرار گیرد، متون دیگر قرینه بر این می‌شوند که در این روایت، واژه یا عبارتی به آن اضافه یا از آن کاسته شده است. مؤلف در موارد متعددی از این طریق، تصحیفِ به‌وجودآمده در متن را تشخیص داده است.[٥٣٣]

التبه مواردی که گفته شد، به لحاظ غالب بود و موارد بسیاری هم خانواده حدیث را فقط به عنوان مؤید ذکر کرده است.[٥٣٤]

ب) جمع بین اخبار متعارض

شارح در چگونگی جمع بین اخبار متعارض، سه احتمال را مطرح کرده است:

۱. نظر مشهور؛ مبنی بر این‌که در صورت امکان، به جمع بین دو روایت می‌پردازیم و در غیر این صورت ناچاریم به تخییر عمل کنیم.

جمع بین دو متن، به دو وجه زیر صورت می‌پذیرد:

[٥٣١]. روضة المتقین، ج۱، ص‌۳۷ـ۴۰، ۶۱ـ۶۳، ‌۲۷۵؛ ج۲، ص‌۱۲۳، ‌۴۱۴ـ۴۱۷؛ ج۳، ص‌۱۲۰؛ ج۵، ص‌۱۰۴؛ ج۸، ص۵۱۸؛ ج۱۰، ص‌۴۵۶ـ۴۵۷.

[٥٣٢]. همان، ج۳، ص۵۰۵؛ ج۱۰، ص‌۹۱ـ۹۲؛ ج‌۱۰، ص‌۲۹۹ـ۳۰۰.

[٥٣٣]. همان، ج۱، ص‌۳۲؛ ج۱، ص‌۱۲۰؛ ج۱، ص‌۱۷۲؛ ج۳، ص‌۱۷۳.

[٥٣٤]. همان، ج۱، ص۹۲؛ ج۲، ص‌۴۶۱؛ ج۲، ص‌۷۹۴؛ ج۳، ص‌۳۰۹؛ ج۶، ص‌۱۵۹.