حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٧
الفقیه پس از اینکه حدیثی در تبیین اجزای اذان نقل میکند، میگوید:
هذا هو الأذان الصحیح لایزاد فیه و لا ینقص منه و المفوضة لعنهم الله قد وضعوا أخباراً و زادوا فی الأذان «محمد و آل محمد خیر البریه» مرتین و فی بعض روایاتهم بعد أشهد أنَّ محمد رسول الله٦ «أشهد أنَّ علیاً ولی الله» مرتین و منهم من روی بدل ذلک «أنَّ علیاً أمیرالمؤمنین حقاً» مرتین[٥٢٨]؛
اذان صحیح همین است که نقل کردیم بدون کاستن و یا اضافه کردن در آن و مفوضه _ که خدا لعنتشان کند! _، عبارت «محمد و آل محمد خیر البریة» را به آن اضافه کردهاند و در برخی روایاتشان پس از شهادت به پیامبر٦ دو مرتبه «أشهد أن علیاً ولی الله» وارد شده است و در برخی روایاتشان به جای این «أنَّ علیاً أمیرالمؤمنین حقاً» آمده است.
شارح; پس از ضعیف دانستن احتمال جعلی بودن احادیث، این احتمال را مطرح میکند که شاید احادیثِ خالی از «أشهد أنَّ علیاً ولی الله» تقیهای بوده است؛ چنانچه در بعضی روایات «حیّ علی خیر العمل» ترک شده است و میگوید: «و یمکن أن یکون واقعاً و یکون سبب ترکه التقیه کما وقع فی کثیر من الاخبار ترک "حی علی خیر العمل" تقیة.»[٥٢٩]
بنابراین، وی با احتمال تقیه بودن احادیث بدون شهادت ولایت امیرالمؤمنین٧ و صحیح دانستن سند روایات دارای شهادت، گفتن آن را در اذان دستکم بدون نیت جزئیت جایز میداند، در حالی که صدوق; بدون در نظر گرفتن این احتمال، احادیث مقابل را به راحتی رد کرده و آنها را مجعول به دست مفوضه میداند.
مراحل شرح مراد جدی
در پی احراز تقیهای نبودن حدیث، نوبت به مراحل شرح مراد جدی میرسد. این مراحل عبارتند از:
الف) تشکیل خانواده حدیث
تشكیل خانواده حدیث، یعنى یافتن احادیثی که میان آنها رابطههاى متعددى مانند تخصیص و تقیید، برقرار است و فهم نسبتهاى آنها با همدیگر، براى فهم مقصود اصلى گوینده حدیث.[٥٣٠] به احادیثی که در یک مجموعه کنار هم گردآوری شدهاند، در
[٥٢٨]. من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۲۹۰.
[٥٢٩]. روضة المتقین، ج۲، ص۲۳۶.
[٥٣٠]. درسنامه فهم حدیث، ص١٤٤.