یکی دیگر از مواردی که هنگام فهم حدیث توجه به آن لازم است، ترکیب حدیث است. ترکیب جمله تا حدی در فهم معنای آن مؤثر است که گاه به‌هم‌ریختگی آن، سبب اجمال کلام می‌شود. گاهی اهل‌بیت: یا شیعیان برای تقیه، ترکیب جملات خود را چنان می‌چیدند که مخاطب، غیر از مراد واقعی آن‌ها را برداشت می‌کرد. این کار در اصطلاح فقها و هم‌چنین علمای بلاغت «توریه» نامیده می‌شود.[٥٢٥] مجلسی اول; سبب اجمال برخی احادیث را نیز به خوبی شرح داده است؛ مانند:

«اللَهم عفوک عفوک»[٥٢٦] بالفتح بتقدیر أسأل و نحوه، أو بالرفع بتقدیر مبتدا او الخبر مثل مطلوبی و مرادی[٥٢٧]؛

اعراب «عفوک» را می‌توان نصب داد به تقدیر «أسأل» یا فعلی شبیه به آن و می‌توان رفع داد به تقدیر مبتدا یا خبر محذوف، مانند «مطلوبی» یا «مرادی».

١_٢. شرح مراد جدی

دومین گام اساسی در شرح حدیث، شرح مراد جدی است. در این‌جا مهم است که بدانیم مقصود گوینده از ایجاد معانی در ذهن مخاطب خود چه بوده است. برای پی بردن به مراد جدّی متکلم نیز همانند مراد استعمالی پیش‌نیاز وجود دارد. آنچه پیش از فهم مراد جدی نیاز است، بررسی جهت صدور است. جهت بسیاری از احادیث تقیه بوده و برای حفظ جان امام٧ یا شیعیان آن‌ها این‌گونه صادر شده است. پی بردن به تقیه‌ای بودن حدیث، کار بسیار مشکلی است و در غالب موارد، فقها آن را تنها به صورت احتمال و دست‌بالا در قالب گمان قوی مطرح می‌کنند؛ برای مثال، شیخ صدوق در

[٥٢٤]. روضة المتقین، ج۳، ص۴۳۸.

[٥٢٥]. چنانچه از شخصی پرسیدند بهترین اصحاب پیامبر٦ چه کسی است؟گفت:«من بنته فی بیته»( الکنی و الألقاب، ج۳، ص۷۳)

در اینجا احتمال دارد منظور وی این باشد که هر کس دخترش در خانه پیامبر٦ است که مقصود ابوبکر است و امکان دارد منظور این باشد که هر کس دختر پیامبر٦ در خانه او است که در نتیجه مقصود امیرالمؤمنین خواهد بود.

[٥٢٦]. من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۴۸.

[٥٢٧]. روضة المتقین، ج۱، ص۳۸۶.