اعلم أن الشیخین ذکرا هذه الخبر فی المتوفی عنها زوجها و لیس فیه دلاله علیها الا من حیث العموم و الظاهر أنه کان قبله فی کتاب الحلبی ما یدل علیه أو أخذوا منه بعض الخبر لمطلوبهم و کثیراً ما یقع هکذا[٥٠٣]؛

کلینی; و شیخ طوسی; این روایت را در رابطه با زوجه‌ای نقل کرده‌اند که همسر وی وفات یافته باشد، در حالی که در این حدیث عبارتی وجود ندارد که بر این مطلب دلالت کند، مگر از راه عموم؛ ولی به نظر می‌رسد این حدیث که از کتاب حلبی گرفته شده، تقطیع شده و پیش از آن، الفاظی بوده که بر مطلب مذکور دلالت می‌کرده است و از آن‌جا که فقط به این قسمت حدیث برای استشهاد نیاز داشته‌اند، آن را تقطیع کرده‌اند.

مراحل شرح مراد استعمالی

پس از توجه داشتن به مقدمات پیشین، نوبت به مراحل اصلی فقه الحدیث می‌رسد که بدین ترتیب است:

الف) شرح واژه‌ها

نخستین مرحله فقه الحدیث، فهم معنای واژه‌هاست. غالب کتاب‌هایی که به شرح حدیث پرداخته‌اند، واژه‌های مشکل و غریب را شرح داده‌اند. روضه المتقین در مقایسه با دیگر شروح، به طور گسترده‌تری به این امر پرداخته است. در نگاهی کلی، چنانچه در مقدمه گفته شد، این کتاب تنوع بیشتری نسبت به دیگر کتب شرح حدیثی دارد و در هر بخش از شرح حدیث نیز کامل‌تر از بقیه است.

شارح، لغات مشکلی را که در احادیث یا کلام شیخ صدوق; باشد، شرح داده است. وی برای این کار از طریق اجتهادی[٥٠٤] پیش رفته که علاوه بر اطمینان بیشتری که این مسیر دارد، نشان‌دهنده‌ سطح بالای آشنایی و انس وی با روایات و زبان عرب نیز است. این تا حدی است که گاهی در شرح واژه، وقتی معنای آن را بیان می‌کند، در پی آن می‌گوید: «معنای این واژه این است، اگرچه اهل لغت آن را ذکر نکرده‌اند.»[٥٠٥]

[٥٠٣]. روضة المتقین، ج۹، ص۷۴.

[٥٠٤]. برای فهم معانی الفاظ عربی، دو راه وجود دارد: ۱. رجوع به خبره که مؤلفان معاجم لغوی هستند؛ ۲. طریقه اجتهادی. این طریق مخصوص افرادی است که آن‌قدر با الفاظ عربی انس گرفته‌اند که علمی ارتکازی از معانی الفاظ دارند و از طریق تبادر و دیگر راه‌هایی که نیاز به علم اجمالی به موضوع له الفاظ دارند و در کتب اصولی ذکر شده است، معانی آن‌ها را به تفصیل می‌فهمند؛ ر.ک: اصول الفقه، ص۴۰ـ۴۴.

[٥٠٥]. روضة المتقین، ج۳، ص‌۳۷۲؛ ج۷، ص۴۵۷.