حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٥ - ترجمه و نقد مقاله «حدیث شیعه»
استشراق به شمار میرود.
مقاله فوق گزارشی نسبتاً جامع از سیر گردآوری و تدوین حدیث شیعه در قرنهای اولیه است که توسط کلبرگ به رشته تحریر درآمده است.
این مقاله شامل دو بخش است؛ در بخش اول با عنوان «گردآوری و نقل» گزارشی از تاریخ گردآوری و تدوین حدیث شیعه در مراحل مختلف قرنهای اولیه ذکر شده است. در این گزارش عوامل تأثیرگذار بر تاریخ حدیث شیعه از قبیل اختلافات شیعه و اهل سنت، اختلافات درونمذهبی، شرایط سیاسی و رابطه با حاکمیت و سایر انگیزهها و عوامل مؤثر از دیدگاه کلبرگ به خوبی مورد تبیین قرار گرفته است. بخش دوم مقاله با عنوان «توصیف پیکره حدیث شیعه» نیز به گونهشناسی آثار حدیثی شیعه و تحلیل آن اختصاص یافته است. ساختار این اثر، گزارشی بوده و منابع و مآخذ کلبرگ در آن ذکر نشده است.
هرچند یکی از مسائل رایج در مطالعات حدیثی مستشرقان، پرداختن به موضوع تاریخگذاری و اشاره صریح یا ضمنی به این نظریه است که حدیث اهل سنت و اسناد آن در زمانی متأخر از قرن اول و بر اساس شرایط و نیازهای مسلمانان ساخته و پرداخته شده، به نظر میرسد شرایط حدیث شیعه کاملاً متفاوت بوده و از نگاه بروندینی نیز از وضعیت قابل قبولی برخوردار باشد. یکی از مهمترین نقاط قوّت این مقاله، گزارش اجمالی اتان کلبرگ از مبتنی بودن جوامع متأخر بر جوامع اولیه و نقش مؤلفان جوامع اولیه بر پالایش و نقل روشمند و دقیق از اصول اربعمائه است. این گزارش در مجموع، تأییدکننده چرخه نقل حدیث شیعه از زمان معصومان: تا دوره معاصر است. این نگاه مثبت علاوه بر مزیتهای تاریخ حدیث شیعه نسبت به اهل سنت، از احاطه نسبتاً مناسب کلبرگ بر تاریخ حدیث شیعه نیز متأثر است.
اگرچه این مقاله در مقایسه با سایر آثار مستشرقان از نقاط مثبتی برخوردار است، ولی به نظر میرسد برخی از دیدگاههای ارائهشده توسط کلبرگ به دلیل مبتنی بودن بر برخی مبانی و پیشفرضهای اشتباه و یا به دلیل اطلاعات غلط وی صحیح نبوده و نیاز به نقد و اصلاح دارد که در ادامه مورد اشاره قرار میگیرد.
الف. برخی از مبانی کلبرگ و آرای مبتنی بر آن
برخی از مبانی کلبرگ که موجب ارائه دیدگاههای اشتباهی از جانب وی شده