انسان و سرنوشت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥
نظام اسباب و مسببات را تایید کرده است . نظر سوم اینکه اصل علیت عمومی و نظام اسباب و مسببات بر جهان و جمیع وقایع و حوادث جهان حکمفرماست و هر حادثی ضرورت و قطعیت وجود خود را و همچنین شکل و خصوصیت زمانی و مکانی و سایر خصوصیات وجودی خود را از علل متقدمه خود کسب کرده است و یک پیوند ناگسستنی میان گذشته و حال و استقبال ، میان هر موجودی و علل متقدمه او هست . بنابراین نظر ، سرنوشت هر موجودی به دست موجودی دیگر است که علت اوست و آن علت است که وجود این موجود را ایجاب کرده و به او ضرورت و حتمیت داده است ، و هم آن علت است که خصوصیات وجودی او را ایجاب کرده است و آن علت نیز به نوبه خود معلول علت دیگری است و همین طور . . . پس لازمه قبول اصل علیت عمومی قبول این نکته است که هر حادثهای ضرورت و قطعیت و همچنین خصوصیت و شکل و اندازه و کیفیت خود را از علت خود میگیرد . در این جهت فرق نمیکند که ما الهی مسلک باشیم و به علت العللی که اصل همه ایجابها ( قضاها ) و اصل همه تعینها ( قدرها ) هست معتقد باشیم یا نباشیم و چنین علت العللی را نشناسیم . از این رو از جنبه عملی و اجتماعی ، در این مسأله فرقی بین الهی و مادی نیست ، زیرا اعتقاد به سرنوشت از اعتقاد به اصل علیت عمومی و نظام سببی و مسببی سرچشمه میگیرد ، خواه آنکه طرفدار این اعتقاد الهی باشد یا مادی . چیزی که هست به عقیده یک نفر مادی ، قضا و قدر صرفا عینی است و به