توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣ - مقصود از امر عقلى

لذّت عبارتست از ادراك و رسيدن به چيزى كه نزد مدرك كمال و خير محسوب ميشود.

و الم عبارتست از ادراك و رسيدن به چيزى كه نزد مدرك آفت و شرّ بحساب مى‌آيد.

البتّه قيد [من حيث هو كذلك‌] در هركدام معتبر است يعنى در لذّت مى‌گوئيم:

ادراك كمال و خير از حيث اينكه كمال و خير است لذّت مى‌باشد.

و در الم مى‌گوئيم:

ادراك آفت و شرّ از حيث اينكه آفت و شرّ است الم محسوب ميگردد.

سپس شارح مى‌گويد:

مخفى نباشد ادراك ايندو معنا (لذّت و الم) با حواس ظاهره صورت نمى‌گيرد و نيز نميتوان ايندو را از عقليّات صرف و محض قرار دارد چه آنكه لذّت و الم از امور جزئى بوده كه به حواس مستند هستند بلكه بايد گفت ايندو در زمره وجدانيّاتى بوده كه با قواى باطنه درك ميشوند همچون سيرى و گرسنگى، شادى و غم، غضب و خوف و امثال اينها.

البتّه بايد توجّه داشت كه مراد از لذّت و الم در اينجا، لذّت و الم حسّى است نه عقلى چه آنكه لذّت و الم عقلى از مصاديق عقليّات صرفه مى‌باشند.