توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٧ - تقسيم ديگر براى تشبيه باعتبار طرفين

چيز يعنى [دانه‌هاى مرواريد و دانه‌هاى تگرگ و گل بابونه‌] تشبيه كرده است پس مشبّه واحد ولى مشبّه‌به متعدّد است.

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: تقسيم اخر للتشّبيه: يعنى تقسيم ديگرى براى مطلق تشبيه نه فرد خاصّى از آن.

قوله: و هو انّه: ضمير [هو] بتقسيم و ضمير منصوبى در [لانّه‌] به تشبيه راجع است.

قوله: ثمّ بالمشبّه به كذلك: يعنى مشبّه‌به‌ها را همچون مشبّه‌ها يا بطريق عطف و يا بدون عاطف ذكر مى‌كنند.

قوله: هو اردء التمر: ضمير [هو] به [الحشف‌] راجع است و آن خرماى پست و نامرغوب را گويند.

قوله: شبّه الرّطب الطرى: ضمير فاعلى در [شبّه‌] بشاعر راجع است و مقصود از رطب طرى قلب تازه مى‌باشد.

قوله: العتيق منها: ضمير در [منها] به قلوب راجع بوده و مقصود از [عتيق‌] كهنه ميباشد.

قوله: اذ ليس لاجتماعهما الخ: علّت است براى كلام محذوف و تقدير عبارت چنين است: و ليس هذا من قبيل المركّب المتعدّد اذ ليس الخ و حاصل گفتار شارح اينستكه:

بيت مذكور را از اينجهت از مصاديق تشبيه مفرد متعدّد قرار داده و از قبيل تشبيه مركّب به مركّب ندانستيم زيرا انضمام قلوب رطب با قلوب يابس هيئت مقصوده و قابل توجّهى نداشته تا مورد تشبيه واقع‌