توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩ - اقسام وجه شبه

درك شود همچون كيفيّات جسميّه (يعنى كيفيّاتى كه به اجسام اختصاص دارند) و آنها عبارتند از:

١- مبصرات (يعنى اشيائى كه با بصر درك مى‌شوند).

بصر عبارتست از قوّه‌اى كه در دو رگ تو خالى كه با هم تلاقى كرده و بطرف دو چشم كشيده شده‌اند وجود دارد.

مثال مبصرات همچون رنگها و شكل‌ها و اندازه‌ها و حركات و ملحقات باينها.

شكل عبارتست از هيئتى كه از احاطه يك نهايت يا بيشتر به جسم حاصل ميشود نظير دائره و نصف دائره و مثلث و مربّع و غير اينها.

مقادير (اندازه‌ها) جمع مقدار بوده و آن عبارتست از كم متّصل قارّ الذّات همچون خط و سطح.

حركات جمع حركت بوده و آن عبارتست از خروج شيئى تدريجا از قوّه بفعل.

ناگفته نماند اينكه مصنّف مقادير و حركات را از كيفيّات قرار داد ناشى از مسامحه و تساهل مى‌باشد.

سپس شارح مى‌گويد:

و ضمير در [و ما يتّصل بها] به مذكورات راجع است و مراد از (ما يتّصل بها) يعنى ملحقات بامور مذكور اشيائى است از قبيل:

حسن و قبح كه شخص باعتبار خلقت كه عبارتست از مجموع شكل و رنگ بآنها متّصف مى‌شود و نيز مانند: خنده و گريه كه‌