توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٨ - اقسام وجه شبه

وجه شبهى كه در تشبيه جامه‌اى به جامه ديگر در نوع و جنس و يا فصل وجود دارد و يا خارج مى‌باشد.

و نيز وجه شبه يا صفتى است حقيقيّه و يا غير حقيقيّه.

و صفت حقيقيّه يا حسيّه است و يا غير حسيّه.

و صفت حسيّه همچون كيفيّات جسميّه كه عبارتند از:

١- آنچه با چشم درك و حسّ ميشود از قبيل رنگها و شكلها آنستكه بيكى از حواسّ ظاهره مذكورات ملحق و متّصل ميباشند.

شارح گويد:

ضمير [هو] به وجه شبه و در [حقيقتهما] به طرفين تشبيه راجع است و مقصود از خارج نبودن وجه شبه از حقيقت طرفين اين استكه يا تمام ماهيّت و حقيقت آندو بوده و يا جزء آنها باشد چنانچه وقتى جامعه‌اى را به جامعه ديگر در نوع يا جنس و يا فصل تشبيه مى‌كنيم وجه شبه از حقيقت طرفين خارج نيست مثلا مى‌گوئيم:

هذا القميص مثل ذاك (اين پيراهن مثل آن است).

يعنى در جنس كه كرباس بوده و يا در نوع كه هردو قميص هستند و يا در فصل كه جزء هردو پنبه مى‌باشد با يكديگر مشترك هستند.

و گاه باشد كه وجه شبه از حقيقت طرفين خارج بوده و صفتى از صفات مى‌باشد.

مقصود از [صفت‌] حقيقيّه، هيئتى استكه در ذات تمكّن و استقرار يافته باشد و آن يا حسىّ است و يا غير حسىّ‌

منظور از صفت حقيقيّه حسىّ آنستكه بيكى از حواسّ ظاهره‌