توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧ - تشبيه و شرح آن

يعنى مقصود از تشبيه مصطلح در اينجا (علم بيان) دلالت نمودن بر مشاركت امرى با امرى ديگر در معنائى است كه نه بر وجه استعاره تحقيقيّه بوده و نه استعاره بالكنايه و نه تجريد.

مشاركت بنحو استعاره تحقيقيّه مانند: رأيت اسد فى الحمّام (شيرى در حمّام ديدم) و مشاركت بطور استعاره بالكنايه مثل: انشبت المنيّه اظفارها (مرگ چنگالهايش را فروبرد).

و مشاركت بنحو تجريدى كه در علم بديع از آن صحبت مى‌شود همچون: لقيت بزيد اسدا (ملاقات كردم با زيد درحاليكه شير بود).

يا مانند: لقيتنى منه اسد (ملاقات حاصل شد مرا از طرف زيد كه شير بود).

در امثله سه‌گانه‌اى كه گذشت لفظ دلالت مى‌كند بر مشاركت امرى با امر ديگر در معنائى با اينكه هيچيك از آنها را اصطلاحا تشبيه نخوانند.

تنبيه‌

شارح گويد:

اينكه مصنّف استعاره را به [تحقيقيّه‌] و [بالكنايه‌] مقيّد نمود جهتش آنستكه استعاره تخييليّه همچون اثبات اظفار براى منيّه در مثال مذكور ابدا بر مشاركت امرى با امر ديگر در معنائى دلالت ندارد چه آنكه از اظفار در اينجا همان معناى حقيقى اراده شده چنانچه عنقريب خواهد آمد.

بنابراين تشبيه اصطلاحى عبارتست از: