توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٦ - تشبيه و شرح آن

است از آنچه در ذيل آن ذكر گرديده.

برخى گفته‌اند:

اسم معرفه وقتى اعاده شود عين اوّل بوده بدين ترتيب اگرچه مصنّف در ذيل عنوان ضمير نياورده بلكه لفظ [تشبيه‌] را ذكر كرده ولى در عين حال گويا همان لفظ تشبيه در عنوان تكرار شده و معناى آن اراده گرديده است فلذا ذكر اسم ظاهر با آوردن ضمير تفاوتى در اين جهت ندارد.

در جواب اين گفتار بايد بگوئيم:

اينكلام بطور مطلق صحيح نيست يعنى در همه جا تكرار اسم معرفه دلالت ندارد كه لفظ دوّم عين اوّل بوده و با همان معناى قبل مراد ميباشد.

و بهرصورت تشبيه در لغت عبارتست از:

دلالت نمودن بر مشاركت امرى با امر ديگر در معنائى.

معلوم باشد كلمه [دلالت‌] مصدر است و وقتى مى‌گويند:

دللت فلانا على كذا يعنى فلانى را بر فلان امر راهنمائى نمودم.

و مراد از [امر اوّل‌] در كلام مصنّف مشبّه و از دوّم مشبّه‌به و از [معنا] وجه شبه ميباشد و تعريف مذكور شامل دو مثال ذيل يعنى:

قاتل زيد عمرا (زيد با عمرو مقاتله نمود).

و جائنى زيد و عمرا (زيد و عمرو نزد من آمدند).

مى‌گردد.

سپس شارح در ذيل قول مصنّف: و المراد هيهنا الخ ميگويد: