توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٥ - تشبيه و شرح آن
على وجه الاستعارة التحقيقيّة و الاستعارة بالكناية و التّجريد ( فدخل فيه نحو قولنا زيد اسد) بحذف اداة التشبيه ( و) نحو ( قوله تعالى صم بكم عمى ) بحذف الاداة و المشبّه جميعا اى هم كاصم* فانّ المحقّقين على انّه تشبيه بليغ لا استعارة انّما تطلق حيث يطوى ذكر المستعار له بالكلّية و و يجعل الكلام خلوا عنه صالحا لان يراد به المنقول عنه و المنقول اليه لو لا دلالة الحال او فحوى الكلام.
ترجمه
مبحث تشبيه
مصنّف مىگويد:
تشبيه عبارتست از دلالت نمودن بر مشارك بودن امرى با امر ديگر در معنائى.
و مقصود از تشبيه در اينجا تشبيهى است كه نه بنحو استعاره تحقيقيّه بوده و نه بطور استعاره بالكنايه و نه تجريد، پس بنابراين عبارت [زيد اسد] و نيز فرموده حقتعالى [ صمّ بكم عمى ] در تعريف تشبيه داخل ميشوند.
شارح گويد:
مراد مصنّف از [تشبيه] در عنوان بحث تشبيه اصطلاحى است كه استعاره بر آن مبتنى ميباشد و مقصود از [تشبيه] در ذيل عنوان، تشبيه بمعناى اعمّ ميباشد لذا لفظ تشبيه در اينمقام شامل تشبيه بنحو استعاره و تشبيهى كه استعاره بر آن مبتنى است و غير ايندو نيز مىگردد و اينكه مصنّف بجاى آن ضمير نياورد جهتش آنستكه ضمير به تشبيه در عنوان بحث عود نكند زيرا همانطورى كه گفتيم تشبيه در عنوان بحث اخص