توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢ - دلالت التزام و شرط آن

است به [لخرج‌].

قوله: اشارة الى انّه لا يشترط الخ: ضمير در [انّه‌] بمعناى شأن ميباشد.

قوله: اللّزوم الخارجى: لزوم خارجى آنستكه معناى التزامى بطورى بوده كه هرگاه مسمّى و موضوع‌له در خارج تحقّق يابد آن نيز در خارج حاصل شود.

قوله: كالعمى: مثال است براى نفى يعنى لزوم ذهنى نه منفى يعنى لزوم خارجى.

قوله: لانه عدم البصر الخ: ضمير در [لانه‌] به عمى عود مى‌كند يعنى عمى عبارتست از عدم البصر بنحو قيد و مقيّد نه جزء و كل پس [بصر] قيد است براى عدم (عمى) و بمقتضاى [تقيّد جزء و قيد خارج‌] بصر معنائى است خارج از عمى ولى لازمه ذهنى آن مى‌باشد.

قوله: عمّا فى شأنه ان يكون بصيرا: همچون انسان كه شأن بصير بودن را دارد بخلاف جدار كه اين شانيّت و قابليّت را واجد نيست لذا نه بصير بآن اطلاق مى‌شود و نه اعمى.

قوله: مع التّنافى بينهما: يعنى بين عمى و بصر.

قوله: و من نازع فى اشتراط الخ: مقصود از منازع ابن حاجب در كتاب مختصر الاصول مى‌باشد.

قوله: فكانّه اراد: ضمائر به [من موصوله‌] راجعند.

قوله: بمعنى عدم انفكاك تعقّله: يعنى تعقل لازم.

قوله: اشار الى انّه ليس المراد: ضمير در [انّه‌] بمعناى [شأن‌] مى‌باشد.