توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٤ - خاتمه مبحث تشبيه

از ضرب دو در دو چهار صورت حاصل ميشود.

در اين چهار صورت ادات يا مذكور بوده و يا محذوف ميباشد، پس مجموع صور هشت‌تا مى‌شود كه از حيث مراتب با هم اختلاف داشته زيرا بعضى در ثبوت وصف براى مشبه اقوى و برخى قوى و پاره‌اى ديگر ضعيف مى‌باشند لذا مصنّف مى‌گويد:

اعلى مراتب تشبيه از نظر قوّت مبالغه در ثبوت وصف براى مشبه باعتبار ذكر اركان تشبيه كلّا يا بعضا ... الخ.

ضمير در [اركانه‌] به تشبيه و در [بعضها] به اركان راجع است و [باعتبار] متعلّق است به [اختلاف‌].

البتّه لفظ [اختلاف‌] در كلام نيست ولى سياق كلام بر آن دلالت دارد.

بنابراين معناى عبارت چنين ميشود:

مراتب تشبيه مختلف است و اين اختلاف باعتبار ذكر اركان و ترك آنها است و دليل بر تعلق [باعتبار] به [اختلاف‌] آنستكه مراتب بايد متعدّد و مختلف باشند.

تا بتوان گفت اعلاى اين مراتب كذا و كذا مى‌باشد.

و بهرصورت اينكه مصنّف اعلى مراتب تشبيه را در عبارت مذكور مقيّد به [اعتبار] ذكر اركان و ترك آنها نمود جهتش آنستكه اختلاف مراتب گاهى باعتبار اختلاف مشبه‌به ميباشد مانند:

زيد كالاسد (زيد مانند شير است) و زيد كالذئب (زيد مانند گرگ است).

كه در ايندو مثال، مثال اوّلى باعتبار قوّت و زيادى شجاعت در