توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣١ - تشبيه غريب

چه آنكه در وجه شبه اينمثال به شرحيكه سابقا گذشت كثرت تفصيل ميباشد و لذا وجه شبه در اين تشبيه در نفس كسيكه آئينه دائمه الاضطراب و لرزان را مى‌بيند واقع نميشود مگر آنكه نظر و ديدنش را به آن از سر گرفته و در رؤيتش كمال دقت را بنمايد.

ب: حضور مشبه‌به در ذهن باشد.

و ندرت حضور مشبه يا در وقتى است كه مشبه در ذهن حضور دارد زيرا مناسبت بينشان بعيد مى‌باشد چنانچه مثال آن قبلا گذشت و آن گل بنفشه به آتش افروخته كبريت بود.

و يا ندرت حضورش مطلقا است.

و ندرت حضور مشبه‌به بطور مطلق بخاطر يكى از جهات ذيل ميباشد:

١- آنكه امرى است وهمى همچون نيش غول.

٢- آنكه مركّب خيالى است مانند اعلام يلقوت كه بر روى نيزه‌هاى زبرجدى قرار گرفته باشند.

٣- آنكه مركّبب عقلى است مانند مثل حمار كه حامل اسفار باشد

٤- آنكه مشبّه‌به تكرّرش بر حسّ قليل باشد مانند قول شاعر:

و الشّمس كالمرآه فى كفّ الاشل.

چه آنكه بسا شخص عمرش سپرى شده و براى يك‌بار هم اتّفاق نيافتاده كه ببيند مردى آئينه‌اى در دست لرزان خود دارد.

پس تشبيه شمس به مرآت فى كف الاشل از دو جهت غرابت وجود دارد:

اوّل: كثرت تفصيل در وجه شبه.